Theo quan điểm cá nhân, tôi không khẳng định rằng việc giáo dục sớm là hoàn toàn xấu. So với người lớn thì trẻ càng nhỏ càng dễ tiếp thu nhiều thứ hơn và tôi không muốn phủ nhận hoàn toàn kết quả to lớn có được khi giáo dục đúng thời kỳ.

Vấn đề không nằm ở bản thân việc giáo dục sớm mà ở phương pháp, sẽ phải “làm thế nào” khi bị buộc học tập sớm. Khi nói đến điều này, tôi hay nhớ đến các tổ chức giáo dục nhân tài với những tài liệu, cơ sở giảng dạy dành cho trẻ nhỏ. Người ta cho rằng trẻ bắt đầu học chương trình mẫu giáo hay tiểu học ở độ tuổi còn rất nhỏ sẽ phát triển nhanh hơn những trẻ khác. Đa số những người mẹ tôi gặp đều có suy nghĩ như thế về việc giáo dục sớm và thực tế đã dạy tiếng Anh hoặc tiếng bản địa cho con từ khi bé còn rất nhỏ. Nhưng không thể vội vàng dạy dỗ bé mà bất chấp tất cả như vậy được. Vì trẻ nhỏ có những đặc trưng riêng về học tập ở từng độ tuổi nên cần phải áp dụng cho đúng.

Đặc trưng nổi trội nhất của trẻ nhỏ là muốn tìm thứ mình thích theo bản năng. Tính hiếu kỳ của trẻ đã là bản năng chỉ cần thấy cái gì mới lạ, thú vị, trẻ sẽ rất vui mừng và việc tìm hiểu trở thành bài học lớn cho trẻ.

Hãy thử đưa ra trước mắt trẻ một chiếc nắp nồi và gõ vào đó. Trẻ nhìn thấy vậy sẽ nghĩ rằng: “Cái vật tròn tròn này hay thật. Mẹ cầm nó và đang đậy lên thứ gì đó. Sao vậy nhỉ?”Về cơ bản trẻ sẽ tiếp thu được thông tin và tri thức mà người lớn khó tưởng tượng được bằng sự hiếu kỳ.

Trên nền tảng những đặc trưng như vậy của trẻ nhỏ, lý luận giáo dục được chia thành hai loại lớn đó là “one step behind – đi sau một bước” và “on step ahead – đi trước một bước”.

Lý thuyết “one step behind” là việc đối ứng chậm hơn một nhịp theo lời nói. Nghĩa là, trẻ theo lời nói mà chú ý, rồi bộc lộ sự tò mò và cha mẹ chỉ cần thể hiện sự ủng hộ là được.

Ngược lại với điều này lý thuyết “one step ahead” nói rằng phải đi trước trẻ một nhịp. Lấy một ví dụ đơn giản, khi trẻ ở trước bát cơm và kêu “cơ…cơ…cơ…cơ…” thì người mẹ phải nhanh chóng xác định được là “cơm”. Theo tôi nghĩ, việc giáo dục sẽ đạt mức tốt nhất khi áp dụng song song hai phương pháp này một cách thích hợp.

Tuy nhiên, vấn đề là phải đoán khi nào dùng “one step behind” và khi nào dùng “one step ahead”. Có những bậc cha mẹ bỏ lỡ thời điểm mà trẻ có khả năng học hỏi phù hợp nhất, ngược lại cũng có những phụ huynh nóng vội đi trước dù bé hoàn toàn không quan tâm.

Lời giải đáp cho vấn đề này phụ thuộc vào mức độ quan tâm trẻ của mẹ đến đâu. Bình thường nếu là một người mẹ chăm sóc con chu đáo và dành cho bé tình thương chân thành thì sẽ không bỏ lỡ thời khắc ấy hoặc không quá vội vàng đi trước.

Vậy nếu dựa trên lý thuyết này thì việc học chữ hay học ngoại ngữ - vấn đề mà các bà mẹ quan tâm nhiều nhất, phải thực hiện khi nào và bằng phương pháp gì mới hợp lý?

Dĩ nhiên mỗi trẻ lại có sự khác biệt nhưng việc học tập đòi hỏi năng lực suy nghĩ chỉ có thể đạt kết quả tốt nhất khi trẻ được 4 – 5 tuổi. Vì lớp vỏ đại não, nơi có thể tiếp nhận việc học tập, bắt đầu phát triển từ độ tuổi đó. Thỉnh thoảng, có những bà mẹ muốn dạy chữ cho con khi bé mới đầy năm, trong khi với bé chữ cái chỉ là những vòng tròn hay cây gậy mà thôi. Tất nhiên trẻ có thể học thuộc lòng rồi đọc chữ theo sự thúc ép của cha mẹ nhưng điều này không khác con vẹt nhại tiếng người là bao. Tuy nhiên, đôi khi cũng có những trẻ bộc lộ sự phát triển nhanh ở phương diện trí tuệ, trẻ có nhiều tò mò với những thứ mới mẻ và có khát khao tìm hiểu dù cha mẹ không ép buộc, như việc đọc được chữ chẳng hạn. Nếu trẻ thể hiện sự quan tâm và hứng thú thì cha mẹ không nhất thiết phải can ngăn nhưng cũng nên để ý đến phản ứng của trẻ. Nếu trẻ không thích học thì nên dừng lại ngay lập tức.

Một ngày nọ, em gái gọi điện cho tôi bằng giọng phấn khởi, bảo rằng con gái nhỏ của cô ấy đang đọc chữ. Cháu tôi đã đọc được mấy chữ trên cột chỉ dẫn tên ga tàu điện ngầm mà bé hay đi. Ban đầu, em tôi chỉ nghĩ là tình cờ thôi nhưng khi đi đến nơi khác, nếu cũng có những chữ đó thì cháu vẫn đọc chính xác. Làm sao mới 2 tuổi cháu đã có thể đọc được.

Chữ mà cháu tôi đọc được nằm trên cột chỉ ở ga tàu điện ngầm gần nhà bà ngoại. Mỗi lần đến nhà bà ngoại, cháu đều nghe tên ga rồi ghi nhớ và học thuộc lòng những chữ viết liên quan đến cái tên này trên cột chỉ dẫn. Lý do cháu đọc được chỉ vì cháu quan tâm và tò mò.

Nói chuyện vui vẻ được một lúc, em gái tôi lại tuyên bố: “Từ bây giờ, em sẽ dạy bảng chữ cái cho con.” Sau khi tôi giải thích tỉ mỉ về quá trình đọc chữ của trẻ và nói với em gái rằng giáo dục ép buộc không mang lại hiệu quả gì đâu. Em gái tôi với lòng tham của người mẹ vẫn bắt con gái còn chưa nói sõi ngồi xuống và bắt đầu dạy chữ cho bé.

Đúng như tôi dự đoán. Không lâu sau đó em gái lại liên lạc với tôi. Cô ấy nói rằng nếu dúi vào tay cháu tấm thẻ in chữ thì bé quyết ném đi và không chịu học. Nhưng nếu cháu bé thể hiện sự thích thú mỗi lần học chữ thì có lẽ tôi vẫn khuyên em gái mình thử cho cháu học tiếp tục, vì với trẻ, chuyện học đã trở thành trò chơi thông thường.

Trong số các con của bạn bè tôi, có một bé cực kỳ thích kem Baskin – Robbins. Người mẹ hay đi cùng bé đến tiệm kem buột miệng nói: “Đây là chữ B” và chỉ vào chữ cái đầu tiên của tên thương hiệu. Bé đã thuộc lòng mặt chữ “B” khi nghe mẹ nói và nếu thấy chữ “B” ở bất cứ đâu thì bé đều đọc to lên.

Việc học tập có liên quan tới những điều yêu thích sẽ giúp trẻ khắc ghi chính xác vào bộ não. Nhưng ép buộc trẻ học hành sớm thì chẳng những không hiệu quả mà con khiến trẻ bị đánh mất cảm giác tự tin trong lớp học, hình thành thói quen xấu là nghe để thuộc lòng.

Tôi có điều trị cho một bé lớn lên trong điều kiện kinh tế khá giả, bố và mẹ đều xuất thân từ những gia đình tri thức nên có nhiệt huyết giáo dục rất cao dành cho đứa con duy nhất. Bị mẹ bắt ép, ngay từ năm mới lên 4 tuổi, bé đã bắt đầu đi học ở trường mẫu giáo sử dụng tiếng anh.

Đứa trẻ bị ép đi học chưa được bao lâu thì bắt đầu đánh bạn bè học chung rồi sau đó có những hành động kỳ cục như nằm vạ trước cổng trường mẫu giáo. Người mẹ lo lắng đã tìm đến phòng tư vấn trẻ em gần nhà để kiểm tra trí thông minh của con. Kết quả kiểm tra ước lượng của tôi cũng vào khoảng đó. Nhưng kết quả đo được qua bài kiểm tra khác với trí năng thực tế của trẻ vì trả lời sai không phải vì trẻ không biết mà vì từ chối trả lời trước áp lực của bài kiểm tra. Điều gì khiến trẻ cho ra kết quả đánh giá quá thấp do kiểm tra ép buộc như vậy?

Từ lúc đi học ở trường mẫu giáo dạy tiếng Anh, đứa trẻ này rất ghét việc học. Bé thuộc lòng từ tiếng Anh như mẹ và cô giáo bắt buộc nhưng nổ lực đó chưa khi nào khiến trẻ yêu thích việc học mà mình vốn ghét. Vì học tiếng Anh mà bé mất hết cảm giác tự tin vào cuộc sống và bé thể hiện điều đó bằng những hành vi như vô cớ đánh bạn hoặc không chịu đến trường. Ngay cả những bài kiểm tra như kiểm trai IQ cũng bị trẻ từ chối trong vô thức.

Nhiều cha mẹ nghĩ rằng khả năng ghi nhớ thể hiện qua việc thuộc lòng mặt chữ rồi viết lại chính xác chính là chỉ số thông minh, nhưng hoàn toàn không phải vậy. Dù không biết một chữ nào nhưng nếu trươc mỗi tình huống của cuộc sống, trẻ có khả năng suy nghĩ rồi tìm kiếm phương pháp hoặc có thể tự mình đặt câu hỏi “Vì sao?” cho những điều không biết thì lại là một việc tốt. Nếu chỉ thuộc lòng mặt chữ và ghi nhớ 1, 2, 3, 4 mà không có khả năng tư duy thì trẻ chỉ trưởng thành như một “cao thủ học thuộc lòng”.

Con trai lớn Kyeong-mo của tôi học chữ trước khi nhập học hai tháng. Chỉ trong vòng hai tháng, Kyeong-mo đã có thể đọc được bảng chữ cái. Kyeong-mo có thể học chữ dễ dàng không phải vì cháu là thiên tài mà vì điều này thuận theo quá trình phát triển. Nếu tôi dạy chữ cho đứa bé bướng bỉnh đó từ khi còn nhỏ thì biết đâu, tôi đã gây ra cho con những vấn đề về tình cảm.

Tôi nhớ có lần đến thăm một trường mẫu giáo được cho là tốt nhất ở Denver, Mỹ, đất nước khởi nguồn của việc giáo dục sớm. Tôi không thể tìm thấy những thứ như tài liệu hay thiết bị giáo dục dành cho trẻ nhỏ, thậm chí còn không có món đồ chơi xe lửa thông thường. Ở đó chỉ có bãi cỏ rộng, bùn đất, dây thừng và lốp xe. Theo lời giáo viên của trường, nếu bọn trẻ muốn có thứ gì, chúng sẽ từ mày mò và sáng tạo. Nhà trường tuyệt đối không dùng đồ chơi có sẵn vì như thế sẽ phá vỡ tính sáng tạo của trẻ.

Các bậc cha mẹ đang lo lắng không biết sẽ dạy gì cho con nên tới thăm ngôi trường như thế một lần. Chỉ cần tới đó thôi, mọi người sẽ hiểu được vì sao phải nuôi dạy con từ tốn mà không cần lới giải thích.

Phương pháp nuôi dạy con từ tốn cần cha mẹ đứng ở vị trí của trẻ để hiểu đúng điều cần thiết nhất với con và cho con được trải nghiệm thực tiễn. Tất nhiên, để đạt được điều đó, cha mẹ phải trải qua vô số phép thử và sai mà không e ngại. Đó mới là thái độ của những ông bố bà mẹ muốn nuôi con từ tốn đúng cách.

Có người mẹ trẻ đang nuôi con một tìm đến tôi vì đứa bé đột nhiên trở nên khác thường. “Thưa bác sĩ, trẻ con cũng có thể đột nhiên trở nên ngốc nghếch chứ?”

Câu hỏi ngớ ngẩn đến mức tôi bật cười lúc nào không hay. Nhưng nét mặt của người mẹ ấy thực sự có vẻ rất nghiêm trọng. Tiếp tục trò chuyện, tôi mới biết rằng gần đây, đứa bé đột nhiên đại tiện không đúng chổ như trước nữa. Một hai lần đầu, người mẹ cho rằng con chỉ lỡ làm vậy thôi nhưng càng lúc mức độ càng trầm trọng.

So với những trẻ khác, đứa bé này luôn phát triển nhanh hơn ở từng giai đoạn. Nhìn bề ngoài, bé không có biểu hiện khác thường nào. Lúc chơi cũng giỏi, trả lời các câu hỏi cũng tốt. Vậy rốt cuộc nguyên nhân là gì?

Theo lời người mẹ, sau khi chị chồng đang ở Mỹ đến chơi được khoảng một tuần thì đứa trẻ trở nên lạ lung. “Có phải chịu chồng của chị dắt theo con không?” – tôi hỏi. Đúng như tôi dự đoán, người chị chồng có một đứa con cùng tuổi với bé.

Tôi gợi ý cho người mẹ rằng hãy đưa bé đi chơi thỏa thích trong vòng khoảng một tuần. “Đơn thuốc” của tôi là trong một tuần đó người mẹ phải đưa con đến công viên trò chơi hoặc mua cho con những thứ đồ chơi bé thích và cho bé thấy những cử chỉ yêu thương khác với mọi khi. Song song với đó, tôi cũng đề nghị người mẹ hãy ôm ấp, âu yếm con dù bé có biểu hiện tụt lùi đi chăng nữa.

Không quá một tuần kể từ hôm đó, tôi nhận được cuộc gọi đầy vui mừng của người mẹ: “Tôi làm theo lời bác sĩ và con tôi chuyển biến tốt lên rất nhiều. Không chỉ vậy mà những thói xấu trước đây của cháu cũng biến mất.”

Những đứa trẻ đang lớn lên có thể bị căng thẳng tạm thời mà cha mẹ không nhận ra. Nguyên nhân có thể do khi bẩm sinh trẻ đã mang bệnh hoặc nhất thời cha mẹ bận rộn, ốm đau, không chăm sóc trẻ được chu đáo. Trường hợp đứa bé này là như vậy. Nhìn thấy mẹ mình quan tâm quá nhiều đến đứa cháu lâu ngày mới gặp, bé cảm thấy tình yêu của mẹ dành cho mình bị người khác cướp đi, Kết quả là bé phản ứng bằng việc đi vệ sinh lung tung. Vì thế, nếu thấy trẻ có biểu hiện khác thường thì cha mẹ cần từng bước tìm ra nguyên nhân từ những chuyện nhỏ như: có phải cha mẹ đã cư xử hời hợt với trẻ hay không, có phải sự thay đổi hoàn cảnh sống khiến trẻ bị căng thẳng hay không. 

Tuy nhiên, khi hành động có vấn đề của trẻ kéo dài khoảng 2-3 tháng thì cha mẹ phải suy nghĩ lại vì điều này không thể giải quyết bằng sự cố gắng từ một phía. Trong các trường hợp như vậy, đa số các ông bố bà mẹ dù nắm bắt được sự khác thường của con mình nhưng vẫn không nghĩ đến việc tìm gặp chuyên gia. Vì phần đông các phụ huynh đều cho rằng khoa tâm thần là nơi chỉ dành cho những ai có vấn đề nghiêm trọng về tâm thần.

Không phải tôi không hiểu suy nghĩ đó, nhưng thực tế cho thấy, trong các trường hợp đến khoa tâm thần trẻ em, đa số các bé điều khiến cha mẹ lo lắng vì những vấn đề như học kém, chậm nói hoặc thiếu tập trung. Nhiều người thay vì đến gặp chuyên gia, lại tự mình lặng lẽ đối diện với khó khăn, hoặc hỏi ý kiến của những người xung quanh. Nhưng thường thì những câu trả lời họ nhận được chỉ dừng lại ở mức: “Mặc kệ đi. Rồi nó sẽ tốt thôi.”

Nhưng theo quan điểm cá nhân, câu nói tôi không thích nhất là: “Trẻ con đứa nào cũng vậy. Có những dứa vốn dĩ chậm chạp mà.” Lúc đầu tôi cũng không biết câu này có đúng hay không nhưng cứ tiếp tục nói những lời đó trong 1-2 tháng thì trẻ bắt đầu bị tổn thương.

Trường hợp điển hình liên quan tới khả năng phát triển ngôn ngữ. Việc phát triển ngôn ngữ nằm trong quá trình trưởng thành của trẻ nên rất quan trọng với trẻ ở khoảng trước và sau 3tuổi. Nếu khả năng ngôn ngữ không phát triển đúng trong thời kỳ này sẽ liên tục phát sinh vấn đề theo hiệu ứng domino như tính xã hội, quan hệ đối nhân xử thế cũng không ổn.

Mọi sự phát triển của trẻ đều có một thời kỳ riêng. Trước mỗi thời kỳ nhất định, dù cha mẹ muốn dạy cũng không có kết quả, còn khi giai đoạn qua rồi, dù vội vàng khích lệ trẻ thì cũng không thể phát triển được. Nếu bỏ lỡ thời điểm thì mãi mãi sẽ không đạt được sự phát triển như mong muốn.

Có lần, một người mẹ dẫn theo đứa con lên 6 tuổi nhưng có vẻ chậm nói đến gặp tôi. Người mẹ định cho con đi mẫu giáo nhưng vì bé không nói được rõ ràng nên lại thôi. Khi gặp phải trường hợp này tôi cũng thầm tự hỏi “Phải làm sao đây?” Trong những trường hợp đứa trẻ chậm nói đến khám, mười trẻ thì đến tám, chín đã đến tuổi đi học như bé này. Nếu cha mẹ đưa trẻ đến điều trị sớm hơn, ngay khi bệnh mới phát sinh thì bệnh của trẻ đã không nặng đến mức đó. Với những đứa trẻ này, không còn cách nào khác ngoài việc hoãn thời gian cho bé nhập học 1-2 năm, vì nếu vẫn cho trẻ chậm nói đi học, có khả năng cao là mối quan hệ của bé với bạn bè đồng trang lứa và với thầy cô giáo không suôn sẻ, từ đó gây ra những khiếm khuyết về mặt tình cảm.

Khi trẻ được khích lệ đúng mức, phù hợp với giai đoạn phát triển, khả năng thích ứng của trẻ có thể đạt đến 120%. Nếu bỏ lỡ giai đoạn một lần, dù não bộ trẻ đã trưởng thành và được khích lệ tương tự như vậy thì bé cũng không phát triển ở mức tương đương.

Xét trên quá trình phát triển của trẻ, việc giáo dục sớm chỉ nhấn mạnh đến khía cạnh trí tuệ. Tuy đây là cách giáo dục có vấn đề nhưng không có nghĩa là cha mẹ để mặc kệ trẻ tự do và lười nhác. Phương pháp nuôi con từ tốn hoàn toàn không phải là cách nuôi dạy con của những cha mẹ vô tâm, trái lại, đây là phương pháp rất khó khăn mà chỉ những cha mẹ sáng suốt, thực sự hiểu rõ con cái mới có thể làm được.

Ở các trường mầm non của Mỹ, giáo viên phần nhiều là phụ nữ lớn tuổi, rất ít giáo viên trẻ trung, hoạt bát như trong các trường mẫu giáo của Hàn Quốc. Ở Mỹ, khi tuyển dụng giáo viên mầm non, người ta ưu tiên chọn những ai có kinh nghiệm nuôi trẻ, bởi những người như vậy mới hiểu rõ về trẻ và biết cách đối xử đúng đắn với chúng. Những phụ nữ lớn tuổi từng nuôi con và cháu, nên khi đối diện với bọn trẻ, họ sẽ cư xử bằng tình yêu thương và các bé cũng rất nghe lời những giáo viên như vậy.

Muốn thành công và tạo niềm vui thú cho trẻ khi ở trường mẫu giáo, giai đoạn khó khăn đầu tiên trong hệ thống giáo dục chính quy, trẻ rất cần những giáo viên như người mẹ, người bà hiểu rõ chúng hơn bất kỳ ai khác. Việc tuyển giáo viên mầm non như ở Mỹ cũng là điều hợp lệ.

Nhưng ở Hàn Quốc thì khác. Sau đây là cảnh có thể thường thấy trong một gia đình nào đó.

“Đừng ép con làm gì, cứ để mặc nó.”

“Cả mẹ và những người khác cũng như vậy à? Chẳng lẽ mẹ muốn thấy con cháu nhà mình kém cỏi sao?”

Dường như cuộc sống hiện đại đã khiến chúng ta bị bủa vây trong nổi ám ảnh phải hấp thu thật nhanh những điều mới mẻ trong một ngày. Không có người hiện đại nào cảm thấy rãnh rỗi, thoải mái, sự lười nhác và chậm chạp chẳng khác nào những thứ gây chết người.

Một ngày nào đó, kỹ thuật mới bất ngờ xuất hiện và buộc người ta phải sử dụng, người không biết dùng sẽ gặp rất nhiều bất tiện. Bất cứ ai cũng có quyền không dùng smartphone, không đi xe hơi, không dùng Internet nhưng những người này phải có “dũng khí” để vượt qua sự cô lập trong xã hội. Rốt cuộc, dù có thích hay không, nếu không muốn trở thành người đi ngược lại với xã hội thì làm quen với những kỹ thuật mới là cách duy nhất. Thêm vào đó, chứng vội vã có tên “ppali ppali”1 của người Hàn thuyết phục con người đón nhận những thứ mới mẻ một cách vô điều kiện trước khi kịp suy nghĩ cho câu hỏi “cái đó có thật sự cần thiết hay không?”

Việc nuôi dạy trẻ cũng giống như vậy. Trong những bé cùng mẹ đến bệnh viện thời gian gần đây, số trường hợp trẻ bị ép “khôn” sớm một cách vô lý đang tăng lên. Càng lúc trẻ càng bị thúc ép phải “nhanh lên” trong tất cả mọi việc. Nhưng thực lòng tôi tự hỏi không biết giữa lòng mong muốn đem lại những điều tốt đẹp cho con với nỗi ám ảnh con mình thua kém con người khác, cái nào lớn hơn.

Cái chúng ta thực sự phải lo lắng là xác định xem điều gì cần cho trẻ. Tôi phát hiện ra rằng những điều từng bị cho là có hại trong cádch nuôi dạy trẻ truyền thống thực ra lại là điều thực sự cần thiết.

Khi thơ ấu, sự ổn định về tình cảm của trẻ là điều cần được ưu tiên trước hết. Đặc biệt, với những bé dưới 4 tuổi, những tiếp xúc mang tính tình cảm với cha mẹ có ảnh hưởng rất lớn đến sự hình thành nhân cách. Khi rời xa vòng tay cha mẹ qua sớm, tình cảm của trẻ không thể được thỏa mãn do sự bất an và cảm giác mất mát. Giáo sư ngành giáo dục học Leo Buscaglia của Đại học California, Mỹ cũng nhấn mạnh: điều thật sự cần cho quá trình trưởng thành của trẻ không phải là giáo dục tri thức mà là giáo dục tình cảm. Ông nói: “Mỗi ngày sống trong tình yêu thương của gia đình và bạn bè là điều rất tốt”.

Hãy nhớ đến cách những người bà đã nuôi dạy bọn trẻ. Câu nói xuất hiện thường xuyên nhất trên môi các bà là “cục vàng của bà”, dù trẻ đủ lớn để có thể tự mình ăn cơm nhưng các bà vẫn cứ nhai cơm và đút cho bé. Các bà không có thói quen than phiền việc bọn trẻ di vệ sinh tùy tiện. Mặc dù thấy trẻ đang chơi đùa rồi đi vệ sinh luôn tại chỗ nhưng các bà cũng chỉ đem chúng ra sân giếng để rữa ráy và đánh nhẹ vào mông mà thôi.

Ban đêm, khi trẻ ngủ cũng vậy. Bà cho trẻ gối lên tay, cùng nằm bên trẻ trong chăn ấm và cất giọng hát ru đều đều cho đến khi trẻ chìm vào giấc ngủ. Và chắc chắc, những trẻ lớn nào đang cảm thấy sợ và tìm đến phòng bà đều cảm thấy được an ủi, vỗ về khi được bà ôm vào lòng.

Nhưng nếu quan sát thấy biểu hiện của trẻ chậm chạp hơn so với những bé khác, các bà cũng tuyệt đối không vội vàng. Có khi, các bà còn nói với trẻ rằng dù có bị ai thúc ép thế nào cũng đừng sợ hãi và các bà cũng thường trở thành người bảo hộ cho bé. Hình ảnh về bà là người vừa ăn ý với trẻ vừa thể hiện tình yêu thương ngập tràn bằng tấm lòng vui vẻ.

Vẫn giữ cách nuôi con theo phương thức sinh hoạt truyền thống, bất cứ ai ở Ladakh cũng không tức giận với bọn trẻ. Helena Norberg Hodge, trong cuốn sách Tương lai cổ đại – Bài học từ Ladakh nói rằng dù bọn trẻ có xé sách và léo nhéo không ngừng bên tai “Cái gì thế này!” thì người Ladakh cũng không nổi giận. Tương tự điều này, trẻ em ở Ladakh nhận được tình yêu thương vô điều kiện, không giới hạn từ những người xung quanh. Điều đó không ảnh hưởng gì tới tính trách nhiệm của trẻ Ladakh. Từ rất sớm, chúng đã biết cõng các em bé nhỏ trên lưng. Điều đó có nghĩa là, những trẻ nhận được tình yêu thương đủ đầy sẽ trưởng thành một cách tự do và độc lập nhanh hơn. Helena Norberg Hodge đã nói: “Giờ đây tôi tin rằng cộng đồng nhỏ thân thiết tạo nền tảng tốt cho sự trưởng thành và phát triển cân bằng của trẻ. Một xã hội lành mạnh là xã hội đậm tình cảm một cách vô điều kiện đối với mỗi cá nhân, đồng thời khuyến khích sự gắn kết, tương trợ xã hội chặt chẽ. Theo đó, các cá nhân càng có thể tự do, độc lập bao nhiêu thì càng có cảm giác ổn định, đầy đủ bấy nhiêu.”

Có thể thấy nét chung trong việc nuôi dạy con cái ở Ladakh và cách thức truyền thống của người Hàn Quốc là thay vì ép buộc và dạy trẻ quá sớm, chỉ im lặng để trẻ có thể bày tỏ những mong muốn của chính mình. Trong cách nuôi dạy này, chúng ta không tìm thấy sự gấp gáp mà chỉ có yêu thương và tin tưởng bọn trẻ hết lòng.

Tôi nghĩ truyền thống là những điều đã được kiểm chứng trong suốt những năm tháng qua và còn giá trị cho đến tận bây giờ. Như vậy, điều cha mẹ cần là “sự khôn ngoan của chờ đợi” hay chính là tình yêu và niềm tin tuyệt đối dành cho trẻ.

Giờ đây, nếu định dạy cho trẻ điều gì hãy thử dừng lại một chút và suy ngẫm. Hãy tự hỏi có khi nào mình thiếu tình yêu và niềm tin cho trẻ hay không, có phải mình đang vội vàng hay không, có phải mình đi ngược lại điều trẻ muốn nói hay không?.

Đột nhiên đứa con vốn rất hiền lành, chu đáo của bạn lại cư xử thô bạo với em. Ban đêm bé không chịu ngủ mà cứ mè nhèo, bé phá hỏng đồ chơi mà chẳng có lý do, càng lúc những chuyện này càng trở nên nghiêm trọng. Nếu rơi vào tình huống đó, quý vị nghĩ sao về con mình? Tôi chắc chắn rằng có đến 9 trên 10 ba mẹ Hàn Quốc lo lắng rằng: “Không phải con mình đang gặp vấn đề gì chứ?” Có cha mẹ nào lại không nhạy cảm trước những hành động lạ lung của con mình?

Với những người mẹ lo lắng khi con mình có biểu hiện như thế, tôi luôn nhấn mạnh rằng: “Mức độ phát triển của mỗi trẻ là khác nhau. Không thể có những hướng dẫn phổ biến được chuẩn hóa dành cho mọi đứa trẻ. Vì vậy đừng vội vàng đưa ra thước đo ‘thế nào là bình thường, thế nào là có vấn đề’ đối với trẻ em”.

Dĩ nhiên có trẻ khó nuôi hơn những bé bình thường khác và cũng có những trẻ thực sự có vấn đề về tâm lý. Nhưng tôi chắc chắn những điều sau là đúng. Nếu hoàn cảnh để trẻ lớn lên (như tính cách của cha mẹ, bầu không khí trong nhà, điều kiện kinh tế gia đình) tốt thì dù trẻ bẩm sinh có vấn đề cũng không dễ mắc bệnh. Ngược lại, dù trẻ sinh ra bình thường nhưng nếu hoàn cảnh sống không tốt thì trẻ vẫn có thể có hành vi lệch lạc. Đây là điểm rất quan trọng khi tìm hiểu về hành động hay sự phát triển của trẻ.

Trong số các bệnh nhân của tôi, có những trẻ biểu hiện sự rối loạn về khả năng tập trung mà y học gọi là “chứng tăng động, giảm chú ý”. Tuy nhiên nếu trẻ nào có được người mẹ ân cần và bao dung thì sau này trẻ sẽ không phạm lỗi gì cá biệt khi đi học. Nếu gặp người mẹ nóng nảy và dễ tức giận thì chứng bệnh của trẻ dễ chuyển biến xấu đi ngay từ khi còn nhỏ.

Một ví dụ khác là về những trẻ hơi chậm phát triển. Trước nay, biểu hiện này chưa xuất hiện nhiều nhưng gần đây nó đang trở thành căn bệnh ngày càng tăng đột biến. Trẻ được cho đi học mẫu giáo sớm, nếu không biết nói sẽ bị bạn bè cô lập, nếu cứ tiếp diễn sẽ trở nên nghiêm trọng. Tuy nhiên, chưa cần vội áp dụng những trị liệu chuyên môn nếu bầu không khí trong gia đình vẫn thoải mái và người mẹ luôn quan tâm, gần gũi trẻ. Nếu trẻ đã chậm nói mà cha mẹ không cùng trẻ tập nói, không khích lệ động viên, lại dọa nạt làm bé hoảng sợ thì lời khuyên của tôi là cần chữa trị cho bé một cách tích cực.

Tương tự như vậy, khi xem xét con mình có phát triển tốt hay không, có xảy ra vấn đề gì hay không thì không chỉ dựa trên bản thân bé mà cha mẹ cần quan sát cả những đứa trẻ xung quanh và cân nhắc nhiều điều kiện khác nhau.

Thêm một điều nữa, cha mẹ thừa nhận rằng tốc độ phát triển của mỗi trẻ không giống nhau. Cha mẹ đừng lo lắng vì “con hàng xóm đã nói mấy câu rồi mà sao thằng nhóc này chậm nói thế” và đừng buồn phiền khi “con người ta đã học chữ rồi, sao con mình chỉ nghịch đồ chơi mà không thèm quan tâm chữ nghĩa gì cả.”

Biểu hiện để người mẹ biết có vấn đề gì với con mình hay không đó là “Smiling on happy face – Nụ cười trên khuôn mặt hạnh phúc”. Nếu trẻ vẫn giữ được khuôn mặt tươi cười và vẻ hạnh phúc thì có nghĩa là bé khong gặp vấn đề gì.

Vì vậy, đừng nghiêm trọng hóa khi đánh giá một đứa trẻ vì sự phát triển của bé chỉ biểu hiện một phần con người bé. Hãy nhớ rằng sự lo lắng vô ích có thể ảnh hưởng xấu đến một đứa trẻ bình thường.

Nhưng cũng có những bà mẹ đặt câu hỏi ngược lại: Ngộ nhỡ con mình thua kém hay không theo kịp các trẻ khác thì sao? Họ thắc mắc như vậy vì không biết bí mật trong sự tăng trưởng của trẻ.

Nhìn chung, các bà mẹ nghĩ rằng sự tăng trưởng của con cùng với những nổ lực từng ngày của mình là đường chéo đi lên đều đặn và liên tục. Nhưng thực tế không phải như vậy. Sự phát triển của trẻ đi theo hình bậc thang, có những quãng dừng lại đợi chờ rồi sau đó lại bất ngờ tăng vọt lên nhờ sự khích lệ. Nghĩa là dù mẹ có cố gắng thế nào thì bé vẫn “giậm chân tại chỗ” trong một thời gian nhất định rồi lại tăng vụt lên.

Một điều nữa, khác với những gì các bậc cha mẹ thường biết, bộ não con người thay đổi và phát triển không ngừng cho đến tuổi dậy thì. Quá trình phát triển của não bộ cho đến khi đạt cực đại có vô vàn biến đổi. Tuy nhiên, nếu vội vàng bắt ép trẻ trong chuyện học hành và những việc khác thì có thể làm phát sinh vấn đề đối với sự tăng trưởng theo kiểu bậc thang của trẻ.

Vì vậy tôi nhấn mạnh rằng “việc nuôi dạy con cái phải đi đến tận cùng mới có thể biết được kết quả”. Nhìn một hạt giống, ta chẳng biết được sau này nó sẽ ra hoa như thế nào. Hạt giống bén rể, cành lá đâm chồi, kết nụ rồi nở hoa, đến lúc đó ta mới biết được hình dáng, tên gọi và hương hoa ra sao. Điều này giống với khái niệm “time table” (lịch trình) mà mọi người thường nhắc đến. Mọi người thường nói: “lúc nhỏ thông minh nhưng lớn lên lại không như vậy” hay “thuở bé nói còn không xong mà bây giờ cái gì cũng nhanh hơn người khác” – nghĩa là, trẻ lớn lên có thể trở thành người không giống với dự đoán hay kỳ vọng của cha mẹ. Tiềm năng ban đầu của trẻ, tùy theo điều kiện xung quanh hoặc sự phát triển của não bộ, một lúc nào đó sẽ được thể hiện ra rất khác biệt, không ai có thể đoán trước được.

Do đó, việc cha mẹ có thể làm là tin tưởng vào “lịch trình” của con mình và loại trừ những yếu tố gây hại. Nghĩa là, cần giữ cho ý thức về cái tôi tích cực của trẻ không bị xâm hại, sự tự tin của trẻ không mất đi và niềm tin vào cuộc sống vẫn luôn còn đó.

Con trai đầu lòng của tôi khi còn học mẫu giáo rất ghét sự thay đổi, đến nỗi bé vẫn mặc bộ quần áo dài dùng trong mùa đông vào mùa hè. Khi những đứa trẻ khác điều mặc quần soóc đi học, tôi không thể để bé tiếp tục mặc quần áo dài và bắt bé thay đồ. Chỉ có vậy mà con lại gào khóc và làm ầm ỉ cả lên. Cuối cùng, con thỏa thuận với tôi là vẫn mặc bộ đồ dài bên trong quần soóc và cứ thế đi học. Được một ngày, con không thích bị bạn bè chế nhạo nên cũng chịu cởi bộ đồ đó ra.

Đến bây giờ cũng vậy, con trai lớn của tôi thuộc tuýp người chống đối sự thay đổi một cách thái quá. Nhưng tôi không lo lắng. Con có ý thức về cái tôi tích cực và tôi đang chờ đến lúc con tìm thấy năng lực tiềm ẩn của bản thân trên nền tảng cái tôi đó. Dĩ nhiên nói vậy không phải là phủ nhận những vấn đề có thể xảy ra ở trẻ, cũng không phải bàng quan. Trong việc nuôi con, chờ đợi có nghĩa là không ngừng quan tâm và khích lệ vào những thời điểm thích hợp, còn nếu con chưa làm được điều đó thì tìm cách khác để có thể hiểu con chứ đừng vội vàng, gấp gáp.

Kể cả tôi quyết định không cho con đi học trường tư cũng xuất phát từ lý do như vậy. Những trẻ được gọi là tài giỏi nếu lớn lên trong sự thúc ép phải học nhanh, học gấp, học không được nghỉ ngơi mà không thích nghi được thì sẽ bị tổn hại rất nhiều.

Tất nhiên trường hợp con thứ hai của tôi thì khác, khác với anh trai, cái tôi của cậu út mạnh hơn, đồng thời khả năng tiếp nhận suy nghĩ của người khác rồi hiểu theo cách của mình cũng nổi trội hơn. Hơn nữa, bé rất hiếu kỳ và có tố chất học hỏi xuất sắc. Một ngày nọ, con út của tôi thấy mẹ đọc truyện tiếng Anh cho anh trai đang học tiểu học nghe, bé cũng đòi để mình đọc và thuộc lòng cả câu tiếng Anh đó. Tố chất tích cực của bé từ bẩm sinh đã có, điều cha mẹ cần làm là ủng hộ và khích lệ không ngừng để những tò mò học hỏi của đứa trẻ được thỏa mãn. Điều quan trọng là phải điều tiết các mong muốn của trẻ sao cho không quá mức mà dẫn đến tiêu cực.

Nếu nhìn thoáng qua thì dường như cách nuôi dạy hai đứa con của tôi là trái ngược nhau nhưng có điểm chung ở chổ, tôi dựa trên cá tính của từng bé mà cư xử cho phù hợp với quá trình phát triển, trưởng thành của chúng. Giờ đây, so với anh trai, con út của tôi có nhiều mặt nổi trội nhưng sau này ai giỏi giang hơn thì chưa thể trả lời bởi vì tiến trình phát triển của chúng khác nhau. Tiềm năng của đứa lớn sớm muộn gì cũng được bộc lộ và lúc đó tôi mới có thể so sánh với đứa nhỏ.

Vì vậy, cha mẹ muốn nuôi dạy con tốt thì đức tính lớn nhất cần có là không nôn nóng và biết chờ đợi.

Tokugawa Ieyasu, vị tướng quân đầu tiên của Nhật bản đã nói “Cuộc đời con người giống như việc cõng hàng trang nặng trĩu và đi bộ trên con đường dài, tuyệt đối không được vội vàng”.

Tôi từng nghe câu nói: “Trời sinh voi, trời sinh cỏ.” Câu nói này có thể giải thích theo nhiều nghĩa khác nhau, nhưng với tư cách là một bác sĩ khoa tâm thần trẻ em và là người mẹ đang nuôi hai con thì tôi không tán đồng câu nói này. Vì trước hết câu này có nghĩa là, chỉ cần được sinh ra thì dù thế nào đi nữa, đứa trẻ đương nhiên sẽ lớn lên và làm vui lòng cha mẹ.

Thực tế, không có suy nghĩ nào nguy hiểm như điều này. Đúng là về mặt thể chất, nếu trứng của người nữ và tinh trùng của người nam gặp nhau thì sẽ tạo thành bào thai. Nhưng để nuôi nấng một đứa trẻ, người ta phải đáp ứng những điều kiện cần thiết khác. Nếu có con khi tâm lý chưa sẵn sàng thì cả cha mẹ lẫn trẻ đều buồn phiền và chắc chắn bất hạnh sẽ tìm đến cuộc sống của họ.

Có lần, một cô gái mới sinh con đầu lòng đã cùng mẹ đẻ đến phòng khám của tôi. Cô gái có khuôn mặt trẻ hơn độ tuổi ngoài hai mươi của mình. Chỉ cần nhìn qua khuôn mặt của bà mẹ trẻ tôi đã thấy ngay sự lo lắng.

Nguyên nhân là đứa bé đầy năm khó chịu trong người và hay quấy khóc khiến người mẹ rất vất vả. Tuy nhiên, mọi chuyện đều do người mẹ đẻ giải thích, còn cô gái trẻ đang nuôi con của bà chỉ im lặng ngồi bên. Biểu hiện ngây thơ của cô nói lên rằng: “Tôi chẳng biết gì cả.” Tôi cảm thấy trên thực tế, người vất vả trong chuyện nuôi đứa bé chính là người mẹ đẻ, chứ không phải cô gái trẻ kia. Hỏi qua mấy câu, tôi biết cô gái mang thai ngoài ý muốn rồi sinh con nhưng cô ấy chưa đủ trưởng thành về tâm lý, vẫn mang suy nghĩ của tuổi dậy thì. Tôi có cảm giác không phải mình đang đối diện với một bà mẹ trẻ mà là đang trò chuyện với cô nữ sinh cấp ba giàu tình cảm. Cô gái sống dựa dẫm vào người mẹ đẻ, ngay cả đời sống hôn nhân cô ấy còn chưa thích ứng được, nói gì tới tư cách là một người mẹ.

Không biết nếu nói rằng “đứa con của một người mẹ trẻ như vậy gặp phải vấn đề là điều đương nhiên” thì có nặng lời quá hay không, nhưng thực tế là vậy. Nếu cha mẹ không chuẩn bị những điều mà người làm cha, làm mẹ nhất thiết phải có thì rốt cuộc đứa trẻ sẽ lớn lên trong sự thiệt thòi. Hiện tại, bản thân họ chưa nhận ra điều đó nhưng tôi đã gặp rất nhiều cặp cha mẹ, những người chưa sẵn sàng với việc kết hôn ở phòng khám của mình. Họ không có thiếu sót về mặt nhân cách nhưng đa số sẽ gặp bất ổn khi nuôi con. Nếu trước khi sinh con, mỗi người đều có cơ hội nhìn lại bản thân, dù chỉ một lần, xem mình đã sẵn sàng làm cha mẹ hay chưa thì về sau, họ sẽ không phải hối hận vì quá vội vàng sinh con hoặc phải trải qua những mâu thuẩn trong quá trình nuôi dạy trẻ.

Đương nhiên, tiêu chuẩn để trở thành cha mẹ với từng người sẽ khác nhau, tùy theo hoàn cảnh bản thân và quan điểm cá nhân, nhưng nhìn chung, những điều “nhất định phải có” như sau:

1. Phải thích nghi với đời sống hôn nhân.

Hai con người có cuộc sống trước đây hoàn toàn khác nhau, giờ gặp nhau và cung chia sẻ cuộc sống chung không phải là điều dễ dàng như ta vẫn nghĩ. Hơn nữa, người vợ còn phải tìm cách xây dựng tổ ấm, lo liệu việc đối nội đối ngoại hai bên gia đình. Như vậy, người vợ phải thích ứng với những điều mới mẻ, bắt đầu từ việc nội trợ vặt vãnh đến những chuyện lớn nhỏ trong nhà, đương nhiên là cả vấn đề kinh tế. Nếu phụ nữ gặp người chồng có khuynh hướng gia đình và được chia sẻ, giúp đỡ thì thật may mắn. Nhưng nếu ngược lại thì khi đứng trước chuyện nuôi dạy con cái, người mẹ phải dung hòa mọi thứ và tạo môi trường yên ổn để đứa trẻ được lớn lên trong sự bình an, thoải mái.

Nuôi nấng đứa con đầu lòng càng khó khăn gấp bội, bởi đa số phụ nữ đều sinh và nuôi con đầu lòng trước khi thích ứng được với đời sống hôn nhân nên việc nuôi dạy trẻ chẳng khác nào gánh hòn đá tảng.

Trước tiên, mức độ thích ứng của người vợ được đánh giá qua mối quan hệ hòa hợp với chồng. Nếu xét từng việc nhỏ nhặt về tế nhị như việc ngủ cũng có thể đoán biết mức độ hòa hợp giữa vợ và chồng ra sao. Mức độ giúp đỡ của người chồng trong công việc nhà cũng là vấn đề cần xem xét và phân tích. Cả những người vợ ở nhà nội trợ cũng cần chồng đỡ đần. Cần loại bỏ suy nghĩ thông thường rằng phụ nữ không đi làm thì đương nhiên phải đảm đương tốt việc nội trợ song song với nuôi dạy con cái. Những người từng trải sẽ hiểu rõ rằng điều này không hoàn toàn tuân theo ý muốn của họ.

Điều kiện kinh tế cũng rất quan trọng. Dù giá sữa, giá bỉm chỉ là một yếu tố nhỏ nhưng từ đó có thể nảy sinh nhiều vấn đề trong quá trình nuôi dạy trẻ những năm tháng đầu đời. Nếu kinh tế không đảm bảo, người mẹ sẽ cảm thấy mệt mỏi và điều này dẫn đến áp lực, căng thẳng khi nuôi dạy con.

Mối quan hệ với gia đình nhà chồng là điều không thể phớt lờ. Trong số những người đến trung tâm của tôi để được tư vấn, có người vừa kết hôn đã mang thai ngay. Vì cô ấy có thai quá bất ngờ nên người mẹ chồng hoang mang, dẫn đế ngã bệnh. Khi đó, người phụ nữ vừa phải chăm sóc cho mẹ chồng, vừa phải lo chuyện trong nhà, lại phải chú ý đến đứa bé trong bụng nên cả tinh thần và thể chất đều suy kiệt, rã rời.

Tình huống đó không ai mong muốn nhưng nếu nghĩ cho đứa con trong bụng đang lớn lên từng ngày, mỗi người cần tìm cho mình giải pháp tối ưu nhất.

2. Phải có hiểu biết cơ bản về trẻ em.

Tôi từng điều trị một thời gian dài cho một đứa trẻ, được gọi là thần đồng tiếng Anh và từng xuất hiện trên tivi qua bài kiểm đánh giá độ thông minh. Tuy nhiên, khi đối diện với bài kiểm tra, ánh mắt của bé chứa đầy nổi bất an. Sau khi cuộc kiểm tra kết thúc, bé vừa chăm chăm chờ kết quả vừa run lên vì lo lắng. Đa số trẻ từ 3 đến 4 tuổi không để tâm đến việc trả lời đúng hay sai, nhưng đứa bé này lại quá chú ý đến kết quả.

Người mẹ nói rằng không biết tại sao con mình lại như vậy và bật khóc. Nhưng sau khi tìm hiểu, tôi mới biết rằng ngay từ khi còn rất nhỏ, người mẹ đã bắt con phải học tiếng Anh theo thời gian quy định. Nếu bé không làm theo thì sẽ bị mắng mỏ thậm tệ. Ở độ tuổi cảm nhận tình yêu thương của mẹ dành cho mình và xây dựng niềm tin vào cuộc sống dựa trên tình cảm ấy, nếu trẻ bị bắt ép học tập những thứ đòi hỏi năng lực suy nghĩ quá mức sẽ dễ mắc phải những tổn thương tâm lý. (Xin nói thêm, năng lực suy nghĩ ở trẻ bắt đầu hình thành vào khoảng 3-4 tuổi).

Không phải là tôi không hiểu được tấm lòng của người mẹ ấy. Chị yêu con mình hơn ai hết và mong muốn bé phát triển tốt, nhưng chị thiếu sự thấu hiểu trẻ nhỏ. Nếu có thể nuôi con tốt chỉ bằng tình thương yêu hay sự nhiệt tình thì sao vai trò làm cha làm mẹ lại khó khăn đến vậy? Thấu hiểu trẻ em là điều tôi luôn nhấn mạnh với các bà mẹ, tuy nhiên mỗi hành động của trẻ đều có lý do riêng. Có những hành động xảy ra bất ngờ mà nguyên nhân nằm giữa bản năng và chủ ý, đó là biểu hiện của khát vọng sinh tồn. Ngay cả khi trẻ thực hiện những hành động giống nhau thì chúng cũng xuất phát từ nhiều lý do khác nhau.

Mút tay là một trong những thói quen phổ biến nhất của trẻ. Những lời khuyên trong các tạp chí hay sách nuôi dạy trẻ thương chung chung, không hấp dẫn. Trẻ mút tay sẽ phát sinh những vấn đề như ảnh hưởng xấu đến răng về sau nên cần phải sửa thói quen này ngay từ nhỏ - điều này không sai nhưng phải sửa chữa thói quen này của trẻ như thế nào thì không phải ai cũng làm đúng. Cách xử lý chúng ta đọc được không thể phù hợp với mọi đứa trẻ.

Hành vi mút tay của trẻ, trong nhiều trường hợp, là cách giải quyết khi không điều chỉnh được điều gì đó trong nội tâm. Nghĩa là, trẻ làm vậy để tìm cảm giác bình yên khi đang đối diện với nỗi lo lắng, căng thẳng. Nhưng các bậc cha mẹ lại không nhận ra điều đó. Nếu chú ý, các bậc cha mẹ có thể nhận ra lỗi lầm nào đó ở trẻ và tìm cách dỗ dành, an ủi trẻ nhưng thường chúng ta chỉ chăm chăm vào một sự thật duy nhất là mút tay sẽ dễ khiến hàm răng của bé xấu đi.

Ngoài ra, có những bé gặp khó khăn khác thường trong việc ăn uống. Con trai lớn của tôi cũng không là ngoại lệ nên mỗi lần cho con ăn chẳng khác nào đánh trận. Ban đầu tôi cũng ép con ăn và dọa dẫm nếu con không nghe lời. Nhưng không phải cứ làm vậy thì tình hình sẽ thay đổi. Con trai tôi càng không chịu ăn và tôi lại càng lo lắng.

Rồi một ngày nọ, thay vì la mắng, tôi bắt đầu tìm hiểu xem con thích ăn gì, lúc nào con không muốn ăn và nấu nhiều món ăn hợp với khẩu vị của con.

Cứ tiếp tục kiên trì, tôi dần biết được những lý do rất riêng của con. Đó là vì xúc giác của bé quá mẫn cảm, con không thích cảm giác dinh dính đặc trưng của cơm hay cảm giác thức ăn chạm vào đầu lưỡi.

Đây là chuyện mà người mẹ buộc phải thích ứng và kiên trì tìm ra cách giải quyết phù hợp với trẻ. Nếu cứ khăng khăng ngăn cản hành động của con và làm theo sách vở thì chỉ càng làm thói quen xấu của bé nghiêm trọng hơn. Sau khi vừa dỗ dành con vừa thử các phương pháp khác nhau, tôi nhận ra rằng thức ăn càng có nhiều dầu mè thì bé lại càng ăn được nhiều hơn. Vì vậy, dù là một miếng kim chi tôi cũng nhúng vào dầu mè và sau khi biết được cách này, “cuộc chiến” cho con ăn của tôi phần nào đã trở nên dễ dàng hơn.

Nhờ điều tra này mà tôi biết được rằng vấn đề của con mình bắt nguồn từ sự nhạy cảm của bé. Con trai lớn của tôi không thích thứ gì mới lạc lõng trong mớ đồ đạc của mình. Việc con ném những đồ mới được mua cho, từ quần áo, giày dép đến đồ chơi, là chuyện rất thường tình. Đã có lần con tôi không chịu nổi và quẳng món đồ chơi ngoại nhập mà ông nội mua cho vào thùng và òa khóc dữ dội. Ban đầu, điều này cũng khiến tôi lo lắng chẳng khác gì chuyện cho con ăn, nhưng vì biết nguyên nhân xuất phát từ sự nhảy cảm của con nên tôi không ép con. Thay vì ép con mặc quần áo mới hoặc cho đồ chơi mới, tôi chọn cách dành thời gian để bé quen dần với những món đồ này. Nếu mua đồ chơi mới, tôi sẽ bỏ vào giỏ đồ của con và cả tuần không động đến, còn giày mới thì đặt ở nơi dễ đập vào mắt con nhất rồi đợi cho đến khi bé chú ý đến chúng. Dĩ nhiên những cách như vậy cũng có hiệu quả.

Hiểu trẻ chỉ bằng trái tim thôi thì chưa đủ, về mặt lý trí, bạn phải hiểu rõ quá trình trưởng thành của trẻ, đồng thời không ngừng quan sát và phải nắm bắt được những đặc tính của trẻ.

Khi xem xét ở lập trường của trẻ, điều quan trọng nhất với trẻ nhỏ là hình thành niềm tin đối với cuộc đời. Trẻ sẽ đạt được điều này ngay khi được thỏa mãn những nhu cầu cơ bản. Nói một cách dễ hiểu, nếu được điều chỉnh đúng những nhu cầu mang tính sinh học như khi đói được uống sữa, vừa giúp tiêu hóa tốt vừa dễ bài tiết thì trẻ sẽ cảm nhận rằng “mình được yêu thương”, thế giới thực sự là một nơi thoải mái”. Những suy nghĩ chất chứa ấy rồi sẽ hình thành nên cảm giác tin tưởng vào cuộc sống.

Hãy ngồi xuống, bình tĩnh suy xét để tìm ra cách đối diện với trẻ. Nếu quý vị thúc ép và đối xử với trẻ chỉ bằng nhiệt tình trong trái tim thì ngay bây giờ hãy học cách để hiểu được trẻ bằng lý trí. Đó chính là thái độ của người mẹ vì đứa con yêu thương của mình.

3. Hãy xem xét mình có lòng vị tha hay không

Dù có thích ứng được với đời sống hôn nhân hay không thì việc suy xét và thấu hiểu trẻ - nghĩa là bạn có lòng vị tha dành cho trẻ, cũng cho thấy sự trưởng thành của bạn về mặt tinh thần. Quan điểm “quên mình đi và dành mọi tâm sức cho con” là điều rất quan trọng. Không biết điều này có bị cho là lạc hậu hay không nhưng tôi chắc chắn rằng nuôi dạy con cái là việc đòi hỏi sự tận tâm không hề nhỏ.

Nếu muốn nuôi dạy con tốt thì việc chăm sóc trẻ phải thực sự là niềm vui. Tuy nhiên có quá nhiều người lại không nghĩ như vậy. Nhất là thời gian gần đây, tôi nghe nói thái độ xem thường là lẩn tránh tên gọi “ajumama” (bà cô) của các bà mẹ ngày càng nhiều hơn. Đó là việc người làm mẹ thể hiện thái độ quá tiêu cực về chuyện dáng vóc xấu đi hay sức hấp dẫn giảm sút vì sinh con. Nhưng nếu suy nghĩ khác đi thì có thể thấy, việc trở thành Ajumama là thước đo sự trưởng thành của con người nhờ vào việc nuôi nấng một sinh mệnh. Người làm mẹ đừng dằn vặt trước những thay đổi tự nhiên ấy, cần chấp nhận dáng vóc của bản thân bằng tình yêu dành cho con cái.

Thời thiếu nữ, tôi thường rất chăm chút cho vẻ bề ngoài. Lúc sinh con đầu lòng tôi vẫn không bỏ qua điều đó, nhưng sau khi đứa con thứ hai ra đời, việc chú ý nhiều đến vẻ ngoài dần biến mất hoàn toàn. Tôi không ép mình làm như vậy nhưng có lẽ tình yêu dành cho các con ngày càng lớn dần đã thay đổi tôi một cách tự nhiên. Bây giờ tôi không còn khuynh hướng yêu chiều bản thân một cách không cần thiết nữa, tất cả tôi dành cho các con của mình.

Lòng vị tha dành cho con không phải là thứ xuất hiện trong chốc lát. Người ta nói rằng tình cảm là thứ tự nảy sinh nhưng nó sẽ ngày càng sâu đậm hay nhạt nhòa còn tùy vào nổ lực của chúng ta. Người làm mẹ cần không ngừng nhận thức và chăm chút tình yêu dành cho bọn trẻ.

Trong việc nuôi dạy con cái, không có cái gọi là luyện tập. Dù bạn nhận ra rằng mình đã có lỗi với con thì cũng không thể làm lại được. Tuy nhiên, nếu bạn đã cố gắng hết sức nhưng vẫn phạm lỗi thì cách duy nhất để cứu vãn tình huống này là ôm lấy con và xoa dịu vết thương cho bé. Nhưng hơn hết, ngay từ đầu cha mẹ cần cố gắng không gây ra tình huống đó. Việc đánh giá tư cách trở thành cha mẹ của mỗi vị phụ huynh là rất quan trọng.

Vì thế trước khi hứa hẹn sẽ nuôi dạy con tốt, hãy tự nhìn lại xem tư cách là cha mẹ, bạn đã chuẩn bị được những gì và tạo ra môi trường sống như thế nào cho các con.

Người mẹ đích thực: Điều tốt nhất cho gia đình của bạn chính là bạn khỏe mạnh và hạnh phúc

Điểm mấu chốt: Giữ cân bằng

Lợi ích con nhận được: Hạnh phúc, sự lạc quan và cảm giác an toàn

Bài học cho mẹ: Điều con bạn thực sự cần là một người mẹ khỏe mạnh, sống động và tràn trề năng lượng. Việc hằng ngày bạn làm như dọn dẹp nhà cửa, chăm sóc khu vườn nhỏ, đọc sách (và viết lách!), lớp học vi tính, học thiền, viết nhật ký, nói chuyện với bạn bè, thư giãn trong bồn tắm, tập thể dục, hẹn hò với chồng mình – đều dạy bọn trẻ về tầm quan trọng của việc tự biết cân bằng cuộc sống. Khi bạn có thời gian để “chiều chuộng” bản thân, cả gia đình sẽ vô cùng tự hào về một người phụ nữ thú vị và vui vẻ, người yêu cuộc sống và yêu cả gia đình.

 Người mẹ biết tự chăm sóc bản thân sẽ gắn kết được cả gia đình hạnh phúc của mình

“Cô ấy biết mình nên tìm cách tự cân bằng lại cuộc sống.”

Người mẹ biết chăm sóc bản thân trước hết sẽ là một người mẹ tốt.

“Cô ấy là mẹ kiểu gì không biết?”

Barbara Kelly, chủ tịch câu lạc bộ đọc sách cho mẹ và con gái vẫn họp nhau vào bảy rưỡi tối thứ tư hằng tuần đang rất bực mình.

“Ra ngoài với chồng? Cô ấy không biết buổi họp hôm nay quan trọng thế nào với hai mẹ con sao? Ta sẽ bàn luận về cuốn I’m Not Mad, I Just Hate You!”

Barbara, Judy, và Patricia đang thì thầm bàn luận trong bếp để con gái họ không nghe thấy câu chuyện về Cindy Cutler, một thành viên khác của câu lạc bộ. Barbara và Cindy là hai người đồng sáng lập của câu lạc bộ này năm ngoái với thành viên là các mẹ và các cô con gái lớp bảy biết nhau khá rõ. Mục đích của họ không phải chỉ đơn thuần cho việc đọc sách mà chính là để mẹ và con gái có cơ hội nói chuyện về các vấn đề bạn bè, học đường, các giá trị, trước khi bọn trẻ bị cuốn theo nhịp sống của tuổi teen.

“Cô ấy không biết phải ưu tiên cái gì nữa. Còn nhớ lúc cô ấy từ chối đề cử giữ chức vụ chủ tịch Hội Cha mẹ học sinh chứ? Rõ ràng nắm chắc vị trí đó trong tay rồi.”

“Có thể tưởng tượng lũ trẻ nhà cô ấy được hưởng lợi thế nào từ việc đó? Ta chỉ thuộc ban quản lý thôi mà lũ trẻ được bao nhiêu ưu tiên?”

“Đôi khi tôi cũng tự hỏi cô ấy nghĩ làm người mẹ tốt là thế nào kia chứ?

Cả nhóm đã cố gắng nói rất nhỏ, nhưng họ không ngờ lũ trẻ đã nghe lén và không bỏ sót một từ nào. Ngày hôm sau, giờ ra chơi tiết ba, con gái Barbara, Meghan, nói chuyện với con gái Cinday, Teresa, ở một góc hành lang.

“Đáng ra cậu nên nghe những gì mọi người nói về mẹ cậu tối qua”.

“Cậu nói gì thế?”

“Khi cậu không có mặt, thấy cô ở đó đã bảo mẹ cậu mải đi với bố cậu mà bỏ rơi cậu đó.”

“Tránh ra đi! Có việc gì to tát nào? Đó là dịp đặc biệt của họ.”

“Thì các cô nghĩ mẹ cậu là một người mẹ tồi – cô ấy chẳng biết phải ưu tiên cho vấn đề gì.”

Tối hôm đó, sau khi Cindy giúp hai cô con gái nhỏ làm bài tập xong và cho chúng đi ngủ, Teresa thấy mẹ ngồi trong studio thiết kế website cho khách hàng. Kể từ khi chồng cô, Brad, bị cắt giảm giờ làm tại văn phòng, cô cố gắng nhận thêm nhiều việc thiết kế làm tại nhà. Thường thì Teresa không làm phiền mẹ khi cô đang làm việc, nhưng việc này rất quan trọng.

“Mẹ có rãnh chút không ạ?”

“Dĩ nhiên con yêu. Có chuyện gì thế?”

“Thực ra…Meghan kể là tối qua mấy cô nói xấu mẹ khi chúng ta không có mặt”

“Thôi nào.”

“Họ nói mẹ không phải một người mẹ tốt.”

“Thôi nào. Mẹ đã nói với họ đó là một lễ kỷ niệm đặc biệt của mẹ và Brad.”

“Kỷ niệm gì vậy mẹ? Con nhớ nó không phải ngày cưới, vào tháng tám kia mà.

Cindy ngả lưng ra ghế và mỉm cười dịu dàng, má ứng đỏ.

“Bố con và mẹ luôn kỷ niệm ngày 12 tháng mười.”

“Tại sao ạ? Có gì đặc biệt vậy ạ?”

“Nụ hôn đầu. Bố mẹ đứng dưới thác ở Palm Canyon. Ướt sũng hết cả. Buồn cười lắm. Và đó là ngày kỷ niệm đặc biệt. Mẹ không biết là câu lạc bộ đọc sách lại quan trọng với con đến vậy, con yêu. Con biết là mẹ thích đi cùng con mà.”

“Không có gì quan trọng đâu mẹ. Con biết bố mẹ thế nào. Chỉ là con không thích cách họ nói về mẹ thôi.”

“Họ không làm phiền mẹ được, vậy thì cũng đừng để chuyện đó làm phiền con. Ôm mẹ cái nào.”

Cindy biết mình vẫn là một người mẹ tốt. Với cô, một phần vô cùng quan trọng trong việc làm một người mẹ tốt chính là duy trì được sự cân bằng giữa việc tập trung vào các con, mối quan hệ với chồng, công việc và bản thân cô. Việc này không phải lúc nào cũng dễ dàng. Nhưng cô cũng đã chứng kiến nhiều cô bạn của mình đang phát điên khi cố trở thành Mẹ - siêu – nhân dành hết cả thời gian tâm sức cho lũ trẻ: thứ hai – hội hướng đạo sinh, thứ ba – học đấu kiếm và violin, thứ tư – tập bóng đá và đến phòng thực hành vi tính, thứ năm – jazz, thứ sáu – học thêm toán, thứ bảy – học thể dục và thi đấu bóng đá, chủ nhật – hội thanh thiếu niên. Xen giữa đó là giám sát con làm bài tập về nhà, dự án hội chợ khoa học, các nhóm cùng chơi, tiệc sinh nhật, tiệc ngủ thân mật, trượt băng và cố gắng tồn tại.

Cinday đã cố gắng theo các bà mẹ khác trong “cuộc chiến” này. Chính bản thân cô đã đạt đến ngưỡng không còn thời gian cho bản thân hay cho chồng mình. Không những vậy, dung hòa từng việc với công việc thiết kế của cô là hoàn toàn bất khả. Tồi tệ nhất chính là cô bắt đầu bị căng thẳng, khó chịu và sẵn sàng trút hết cơn giận lên gia đình.

Một buổi sáng nhiều năm trước, khi bọn trẻ lần lượt là sáu, bốn, và một tuổi, cô nhận ra mình đang la hét vì những việc vô cùng ngớ ngẩn.

“ĐỪNG LÀM ĐỔ NƯỚC HOA LÊN SÀN NỮA! CON LÀM SAO THẾ HẢ? KHÔNG LÀM ĐƯỢC GÌ CHO RA HỒN À?”

Cô đang mắng đứa con một tuổi của mình.

Đó là lúc Cindy biết mình cần thay đổi. Cô đã chứng kiến một người bạn của mình trong hành trình trở thành mẹ - siêu – nhân đã gào thét theo đúng cách đó với con mình và cô thề là mình sẽ không bao giờ trở thành người mẹ như vậy. Giờ cô có thể thấy việc cố gắng làm quá nhiều và quá hoàn hảo sẽ phản tác dụng. Điều đó không hề tốt cho bọn trẻ. Điều đó khiến người mẹ phát điên và đứa con phải chịu hậu quả.

Cindy hôn con gái út để làm hòa. Từ đó cô cẩn thận với tất cả những gì cô đề ra cho bản thân và lũ trẻ. Cô luôn đảm bảo là cả gia đình có đủ thời gian bên nhau. Nhận thức được một người mẹ tốt cần có năng lượng, sức mạnh, và sức bền, Cindy tổ chức những buổi đạp xe dã ngoại cuối tuần cho cả gia đình. Cô cũng đề ra một luật mới là điện thoại sẽ chuyển sang chế độ trả lời tự động từ 6 đến 8 giờ để đảm bảo khoảng thời gian gia đình cùng ăn tối, thời gian bọn trẻ làm bài tập về nhà và lên giường đi ngủ. Cô cũng bắt đầu đi học vài lớp thiết kế khi các con ở trường để có thêm kỹ năng thiết kế phụ tài chính cùng chồng.

Nỗ lực của cô dần dần được đền đáp. Bọn trẻ tiến bộ rất nhanh, mối quan hệ của cô và chồng thật tuyệt, và cô cũng bắt đầu kiếm được thêm tiền. Cô thấy khỏe mạnh hơn, tràn trề năng lượng hơn, và tự tin là mình đã có một quyết định đúng đắn. Việc con cô không làm tất cả mọi điều những đứa trẻ khác làm? Cô đâu cần phải kiểu “con gà tức nhau tiếng gáy”, thêm nữa những gì các con cô chọn là những gì chúng quan tâm nhất. Nhờ vậy, mỗi cô con gái đều có những kỹ năng và thành tích đáng tự hào. Tài năng nghệ thuật của Teresa nở rộ, Kara là vận động viên bóng mềm giỏi nhất hạt, và Noreen đang trở thành vũ công tài năng đặc biệt.

Có đôi lần một bà mẹ khác phải lắc đầu khi Cindy từ chối tham gia một sự kiện ở trường. Vài lần khác, có những bà mẹ hỏi tại sao không đăng ký cho con đi học một lớp mới đang rất “hot”. Nhưng Cindy chỉ cười và nhún vai.

Vài tháng trước, cô còn được bầu làm hội trưởng Cha Mẹ học sinh nhưng cô đã từ chối. “Tôi vô cùng biết ơn mọi người đã tín nhiệm nhưng tôi phải từ chối. Thời gian dành cho gia đình là ưu tiên số một của tôi”, cô giải thích. Việc cô từ chối khiến một số không ít các bậc cha mẹ trong trường phiền lòng. Họ nói cô ích kỷ và thậm chí là lười biếng, nhưng Cinday vẫn kiên định với lựa chọn của mình

Vài tuần sau sự việc ở câu lạc bộ đọc sách, giáo viên chủ nhiệm lớp Teresa yêu cầu mỗi học sinh nộp một bài luận tham dự cuộc thi phụ huynh của năm. Bài được giải nhất sẽ được tặng phần thưởng 300 đô la.

Teresa biết ai xứng đáng là người hùng, nhưng cô bé không cho một ai biết người cô viết về. Hai tuần sau khi Teresa nộp bài, giáo viên của cô bé nói cô bé đã lọt vào top 5, và một tuần nữa ban giám khảo sẽ công bố giải.

Vào ngày công bố, Teresa vô cùng thất vọng khi giải nhất, nhì, hay ba đều không có tên cô bé dù giáo viên của em nói bài của em vô cùng xuất sắc. Ngay sau khi lễ công bố kết thúc, cô bé chạy ngay đi tìm cô bạn Meghan.

“Meghan, tớ đã viết bài luận tuyệt nhất về mẹ tớ” Teresa khóc. “Tớ thực sự muốn giành giải để mua cho mẹ tớ cái kẹp hồ sơ bằng da mới để mẹ kẹp các thiết kế của mẹ vào đó.”

“Cậu không tin nổi mẹ tớ đã nói gì với tớ đâu.”

“Cái gì?”

“Cậu có biết mẹ tớ là giám khảo, cùng cô July và Patricia không?”

“Thôi nào, họ vẫn bực chuyện câu lạc bộ đọc sách đấy à?”

“Đúng rồi đó. Mẹ tớ bảo những gì cậu viết về mẹ cậu, không ích kỷ và làm việc chăm chỉ ấy, toàn là không đúng thôi. Mẹ còn bảo tớ mẹ cậu có thể đã viết cái đó cho cậu nữa.”

Giờ thì Teresa thực sự tức giận. “Cậu biết điều đó không đúng mà. Cậu biết mẹ tớ tốt thế nào mà.”

“Tớ biết. Mẹ cậu thật tuyệt. Mấy bạn khác cũng bảo thế. Chẳng biết vì lý do gì mà mẹ tớ lại không ưa mẹ cậu.”

Hai cô gái đi thẳng về nhà Meghan để nói chuyện với Barbara.

“Cô Kelly, cô có rãnh chút không ạ? Chúng ta cần nói chuyện.”

“Dĩ nhiên rồi. Có chuyện gì thế?”

“Cháu muốn cô biết rằng cháu viết từng từ trong bài luận đó là về mẹ cháu. Đều là sự thật cả. Cháu biết cô không nghĩ mẹ cháu đủ tốt, nhưng cô sai rồi.”

“Cô hiểu, cháu yêu. Cô biết cháu yêu mẹ cháu. Nhưng bài luận đó là về một người mẹ vị tha và chăm chỉ.”

“Đúng vậy. Mẹ cháu chính xác là như vậy. Từ đâu mà cô lại nghĩ mẹ cháu không như vậy? Mẹ làm mọi điều cho chúng cháu – luôn coi gia đình là ưu tiên số một.”

“Teresa, hay thật đấy. Nhưng cháu có bao giờ để ý có biết bao trải nghiệm và cơ hội mà các bạn gái khác được mẹ trao tặng mà cháu không có không? Đôi lúc cháu không thấy thất vọng à?”

Đột nhiên Meghan xen vào, “Vâng, đúng vậy. Như mẹ con mình vẫn thích làm mấy thứ ngớ ngẩn này ấy. Cô Cutler đúng là như vậy đấy mẹ ạ. Ai cũng nghĩ thế và gia đình Teresa hạnh phúc hơn gia đình mình nhiều đấy ạ. Mẹ lấy đâu ra ý tưởng rằng những thứ thế này tốt cho bọn con và đó là điều một người mẹ tốt nên làm?”

Barbara không nói nên lời. Con gái cô chưa như thế này bao giờ. Cô đứng trân trân nhìn hai đứa trẻ quay gót đi.

Tối hôm đó Teresa đưa cho mẹ bài luận của cô bé. Đọc những gì con gái viết về mình, Cindy trào nước mắt. Những gì con cô viết đã khẳng định lựa chọn của cô cho gia đình nhiều năm trước là hoàn toàn đúng đắn.

“Con rất tiếc vì không thắng được cuộc thi đó. Con định mua cho mẹ cái kẹp hồ sơ mẹ đang cần.”

“Con yêu, món quà tốt nhất chính là bài luận này đây. Con không biết nó có ý nghĩa như thế nào với mẹ đâu, đặc biệt là phần này: ‘Mẹ tôi là một người hùng. Mẹ rất khác những người mẹ khác. Mẹ thực tế. Mẹ không làm mọi điều chỉ vì mọi người cũng làm thế. Mẹ tập trung vào những gì chúng tôi thực sự cần. Khi mẹ lắng nghe, tôi thấy như thể tôi là người duy nhất. Ở bên mẹ rất vui và mẹ luôn dành thời gian cho gia đình. Với tôi mẹ là một người hùng vì mẹ rất dũng cảm. Mẹ làm những gì mẹ tin tưởng bất kể người khác có nói gì. Tôi chỉ hy vọng sau này mình cũng sẽ trở thành một người mẹ tốt như mẹ tôi.”

Người mẹ đích thực học được gì từ câu chuyện này?

Với tiêu chuẩn ngày nay, Cindy là một người mẹ khác biệt. Trong khi các bà mẹ khác trong cộng đồng gồng mình lên để xây dựng hình tượng “người mẹ hoàn hảo”, và chính bản thân Cindy cũng từng như thế, Cindy đã tìm ra được hướng đi đúng đắn cho mình. Điều gia đình cô cần nhất chính là sự cân bằng. Dĩ nhiên, cô yêu con mình và mong muốn điều tốt đẹp nhất cho chúng, nhưng cô cũng biết con sẽ phải chịu đựng nhiều nếu cô cứ tiếp tục đặt áp lực lên chúng với vô số yêu cầu và kỳ vọng. Và để làm một người mẹ tốt nhất có thể, Cindy hiểu cô cần phải duy trì sức khỏe, mối quan hệ với chồng, cũng như phát triển kỹ năng và sự sáng tạo của mình trong công việc. Bất chấp những người xung quanh nói gì, Cinday kiên định với lựa chọn của mình và nổ lực của cô đã được đền đáp bằng những đứa con tuyệt vời và một cuộc sống gia đình hạnh phúc.

Câu chuyện của người mẹ đích thực

Một cách nhẹ nhàng để cảm thấy mình đang kiểm soát được vấn đề

Trở thành mẹ là một trong những điều thách thức nhất tôi từng làm. Và đôi khi bọn trẻ khiến tôi thấy mình mất kiểm soát cuộc sống. Để cân bằng lại, tôi quyết định chỉ tập trung vào hai điều đơn giản mà ngày nào tôi cũng có thể làm được mà khiến thôi thấy mình kiểm soát được mọi thứ và có cảm giác vui vẻ.

Đó là dọn gường ngủ của mình thật tươm tất và uống đủ nước. Hằng ngày tôi đều nhắc mình làm hai việc đó thật cẩn thận và dù mọi chuyện có khó khăn, tôi vẫn mỉm cười khi mình làm được điều đó.

Quy tắc một hoạt động

Một ngày tôi nhận ra khi bọn trẻ càng lớn lên, cuộc sống gia đình càng trở nên khó cân bằng. Thêm hoạt động. Thêm lịch trình. Thêm việc đưa đón. Và nhiều áp lực tài chính hơn. Vậy là tôi quyết định đưa ra một quy định mới trong nhà: mỗi kỳ chỉ tham gia một hoạt động ngoại khóa thôi, là ban nhạc, bóng đá, nghệ thuật, cơ, hay khiêu vũ gì cũng được. Vậy là một học kỳ, tôi đều có một cuộc gặp riêng với từng đứa trẻ. Chúng sẽ chọn hoạt động chúng thực sự muốn làm và phải kiên trì với hoạt động đó trong những tháng tiếp theo. Tôi còn yêu cầu con ký vào thỏa thuận nữa. Một vài hoạt động sẽ không có kì kèo, như là tham gia nhóm học sinh công giáo hay học thêm nếu cần.

Cuộc sống gia đình tôi thay đổi đáng kể: có thểm thời gian và ít áp lực đi cho cả tôi và lũ trẻ. Điều đó cũng dạy bọn trẻ cần biết ưu tiên điều gì về chúng sẽ phải suy nghĩ kỹ về việc chúng muốn làm nhất.

Người mẹ đích thực đã làm gì?

Cách đơn giản để cân bằng cuộc sống.

“Làm thế nào để tôi có thể cân bằng công việc, gia đình, mà vẫn có thời gian cho bản thân?” Đó là câu hỏi muôn thuở của các mẹ, nhưng câu trả lời không hề phức tạp. Hãy tìm ra một đam mê – một thứ bạn biết là mình cần để giữ bản thân đủ tỉnh táo. Dù bạn là bà nội trợ hay có đi làm bên ngoài, bốn cách đơn giản sau đây bạn có thể dễ dàng áp dụng để cuộc sống thêm cân bằng và mình luôn kiểm soát được nó:

1. Đội phản ứng nhanh trong năm phút. Susie Morrison, bà mẹ hai con đến từ Rancho Mirage, California, dùng một cách đơn giản mỗi tuần một lần để cả gia đình cùng tham gia vào việc dọn dẹp một cách nhanh chóng. Mỗi thành viên trong già đình, bao gồm cả bố, sẽ được giao một phòng hoặc một khu vực cùng với máy hút bụi, chổi, hoặc khăn lau. Mẹ sẽ ra hiệu lệnh bằng còi báo động và trong năm phút, tất cả nhanh chóng “triển khai đội hình” và dọn một cách nhanh nhất có thể. Susie nói đó là cách nhanh nhất để “lập lại trật tự” trong nhà nước khi đi ngủ hoặc khi sắp có khách.

2. Khóa cửa. Shellie Spadlin, mẹ của ba cô con gái đến từ Kentucky, đề xuất một cách đơn giản mà cực kỳ hiệu quả với cô: “Thi thoảng tôi sẽ đi vào phòng ngủ, khóa cửa lại rồi tắt đèn, bậc nhạc – những bản nhạc nhẹ nhàng cô ưa thích, và cứ nằm trên giường khoảng năm phút. “Thực sự như thiên đường”, cô nói, và chỉ vài phút ngắn ngủi đó thôi cũng đủ để cô nạp lại năng lượng và sẵn sàng đối mặt với bất cứ điều gì chờ đợi phía trước.

3. Tập thể dục cùng con. Heather Poropat, mẹ của một bé gái mười bảy tháng tuổi, đến từ Chesterfield, Missouri, biết rằng ra ngoài sẽ giúp cô cân bằng hơn, nhưng cô vẫn cảm thấy tội lỗi khi không ở bên con. Vậy là Heather đi tìm một vài bà mẹ khác cũng có con ở độ tuổi con cô và cùng nhau tập thể dục, dĩ nhiên là mang theo cả lũ trẻ. “Bằng cách này thì có ra ngoài tôi cũng không thấy tội lỗi với con nữa,” Heather giải thích. “Và đây cũng là cách tuyệt vời để gặp các mẹ khác để xin những lời khuyên bổ ích trong quá trình nuôi dạy con.” Mỗi sáng, các bà mẹ đặt con vào xe đẩy và đi ra công viên cùng nhau. Ai cũng mang theo một cái đài nhỏ để bật nhạc tập. Những bản nhạc được chọn không có gì thích hợp hơn: những bản nhạc cho trẻ mà lũ trẻ đều thích! Một “tác dụng phụ” đáng mong muốn chính là lũ trẻ cũng thích việc ra ngoài. Vậy là trong khi những em bé cười và bập bẹ, líu lo theo các bài hát, các mẹ luyện tập để lấy lại vóc dáng!

4. Hẹn hò. Elizabeth Wright, mẹ của một cô con gái ba tuổi đến từ Indiana, nhận thấy mình đang sắp không chịu đựng nổi khi phải gồng mình lên giữa gia đình và sự nghiệp. Cô biết rằng nếu giúp cô cân bằng được chính là ở bên chồng, nhưng vấn đề là cô chẳng thể tìm ra được khoảng thời gian thích hợp nào cả. Vậy là hai vợ chồng cùng họp lại và đưa ra một quy ước: mỗi tối thứ bảy sẽ là một tối hẹn hè của hai người. Họ thuê người trong trẻ và đi ra ngoài ăn tối, hoặc có khi chỉ là đi xem phim. Chồng của Elizabeth, Kevin, giải thích, “từ khi tôi con nhỏ, gia đình cứ mặc định rằng chúng ta phải ngồi ăn tối cùng nhau ở nhà mới giống một gia đình. Nhưng giờ cuộc sống đã đổi khác rồi, và chúng tôi quyết định đó sẽ là khoảng thời gian riêng tư của hai vợ chồng.”

Người mẹ đích thực biết: Dành thời gian tận hưởng cuộc sống gia đình mình

Điểm mấu chốt: Vô tư

Lợi ích con nhận được: Hạnh phúc và niềm vui

Bài học cho mẹ: Người mẹ đích thực biết để tạo ra một gia đình hạnhh phúc cần có sự vô tư và chân thành: những khoảnh khắc cười vui đơn giản. Hãy để cho con bạn thấy bạn vô tư và thư giãn hơn. Điều đó sẽ mang đến cho đứa trẻ những ký ức yêu thương về một ngôi nhà tràn ngập tiếng cười và một người mẹ luôn vui vẻ. Nó cũng dạy cho bạn một trong những bài học hay nhất về sự kiên cường: hãy cười và tận hưởng cuộc sống.

“Cô ấy nhận ra rằng giá trị gia đình mình cần thời gian để vui vẻ”

Chúng ta nên coi mỗi ngày chúng ta không khiêu vũ một lần là một ngày bị lạc mất. Và chúng ta nên gọi mọi sự thật là giả dối khi mà nó không đi kèm với ít nhất một tiếng cười.

Từ khoảnh khắc thử thai cho kết quả dương tính, Ruth Ginsberg đã lập tức hành động. Tất nhiên là cô vui mừng khôn xiết: cô và chồng mình đã mong có con trong bốn năm trời, nhưng cô cũng không thể không lo lắng. Cô đã nghiền ngẫm hàng tá sách dạy cách trở thành một bà mẹ hoàn hảo và đã hỏi tất cả những người mà cô biết về lĩnh vực này, cũng như tìm kiếm trên mạng những nghiên cứu gần nhất và những xu hướng về nuôi dạy trẻ.

Đầu tiên cô gọi cho chồng mình, David.

“Nhanh lên anh yêu, gọi cô Rodeph Shalom đi. Chúng ta cần có một suất ở lớp dự bị tiểu học năm 2010 trước khi quá muộn”

Sau đó cô gọi cho người giám sát của cô ở Morgan Stanley, nơi cô làm kỹ thuật bảy năm nay, để xin thôi việc.

Tối hôm đó Ruth và David đã làm một hiệp ước trọng thể rằng sẽ trở thành cặp bố mẹ tốt nhất, để cho đứa trẻ của mình những cơ hội tốt nhất phát triển tối đa khả năng của nó, mang đến mọi trải nghiệm giúp đứa trẻ có nhiều khả năng thành công hơn trong cuộc đời mà không phải dành quá nhiều tiền, thời gian hay năng lượng cho việc theo đuổi hạnh phúc và thành quả của đứa trẻ. Sau khi thức cả đêm say sưa lập kế hoạch cho tương lai, David muốn đi ngủ trước còn Ruth thì khăng khăng đòi bật đĩa nhạc của Mozart, “Eine Kleine Nachtmusik”.

“Đừng lo anh yêu”, Ruth giải thích. “Em đã đọc tất cả những nghiên cứu liên quan và chúng nói rằng nghe nhạc của Mozart giúp đứa trẻ thông minh hơn.”

Sau khi Sarah ra đời, Ruth yêu con bé đến mức cô quyết tâm thực hiện hiệp ước mà cô và David đã làm. Cô bắt đầu viết tên những vật dụng xung quanh con mình lên những tờ giấy nhớ và dán chúng khắp nhà. Khi David về nhà và chỉ muốn ngồi xuống, anh phải bóc tờ giấy gắn trên ghế, trên đèn bàn, trên TV. Khi Sarah được sáu tháng tuổi, cô đọc “As You Like It” của Shakespeare cho con bé và giơ lên những tấm thẻ Baby Einstein trước mặt nó.

Vào những dịp hiếm hoi khi cô và chồng mình phải ra khỏi nhà cùng một lúc, cô sẽ thuê Lupe ở tầng hai trông con giúp. Cô cũng hướng dẫn Lupe chỉ nói tiếng Tây Ban Nha để Sarah có thể học được ngôn ngữ thứ hai.

Tất cả những cố gắng của Ruth cũng được đền đáp. Trước khi con cô được một tuổi, quyển sách thiếu nhi của Sarah đã đầy kín những chữ cô bé học được. Trước khi lên ba tuổi, nhờ có bộ “Ngữ âm hấp dẫn” khổng lồ của Sam’s Club, Sarah đã biết đọc. Ngoài học ở lớp dự bị tiểu học (ở chỗ Rodeph Shalom, hẳn là thế rồi) Sarah còn đăng ký cả các lớp bồi dưỡng nghệ thuật, đàn violin theo phương pháp Suzuki, và tiền thể hình.

Mọi thứ đều đi theo kế hoạch. Tất cả bạn bè và các gia đình họ quen đều khen ngợi những cố gắng siêu phàm của cặp đôi này khi giúp cho đứa trẻ của họ vượt trội hơn người. Nhưng sau đó Ruth phát hiện ra cô lại có thai lần nữa. Cô lo về việc làm thế nào mà cô bắt kịp được với gấp đôi lượng công việc. David vô cùng lo lắng về tiền cho những lớp học và những chương trình đặc biệt đó. Đồng thời, việc làm thêm giờ, làm thêm bên ngoài sẽ khiến anh luôn không ở nhà.

Khi cậu con trai Jonathan ra đời, gia đình Ginsberg lại càng rối ren hơn. Ngoài học chính khóa trên trường, Sarah còn phải đi tới đi lui những buổi tập và thi đấu bóng đá, lớp học violin, ngâm thơ, lớp ba lê. David ở ngoài cả ngày và hầu như tối nào cũng không về khiến Ruth luôn bận rộn với cả hai đứa trẻ đến mức cô thường buồn ngủ trước 9 giờ và kiệt sức cả cuối tuần. Họ không có thời gian rãnh để ngồi xuống và cùng nhau ăn bữa ăn gia đình thoải mái nào. Mọi thứ đều vội vã. Chỉ có một ưu tiên là “Nó có tốt cho bọn trẻ không?”

Khi bọn trẻ lớn hơn, tình trạng ngày càng tồi tệ đi. “Sarah thể hiện tài năng nổi bật và thuần thục với các bản nhạc soạn cho violin của Bach,” cô giáo dạy nhạc của cô bé nói lại. “Với khả năng âm nhạc cũng như trình độ như thế, con bé sẽ được chính thức biểu diễn trong dàn nhạc”.

“Nếu Sarah vẫn tiếp tục chơi tốt như bây giờ” huấn luyện viên của cô bé nói với họ, “con bé có thể dễ dàng có được suất học bổng thể thao vào đội bóng Division I.”

“Sarah thực sự là một đứa trẻ đặc biệt,” Ruth và David đang nghe cô giáo khoa học lớp tám của cô bé nói. “Con bé hoàn toàn có khả năng vào được Ivy League.”

Ruth và David rất tự hào về những gì họ đã làm được với vai trò làm cha mẹ. Họ đã hoàn thành những mục tiêu cho con mình. Nhưng ngay khi họ ước là học có thể nhẹ nhõm được thì áp lực chỉ càng tăng lên. Với cơ hội Sarah có thể vào được Ivy League, họ đăng ký cho cô bé vào những lớp học thêm đặc biệt và những buổi tập riêng với huấn luyện viên. Quyết tâm giúp con thành công chỉ khiến họ tạo thêm áp lực, dẫn đến vô số cuộc cãi vã về vấn đề tài chính và thậm chí họ phải từ bỏ cả những buổi dã ngoại gia đình hiếm hoi.

Khi Sarah được trường Dalton, trường dự bị đại học hàng đầu Manhattan, nhận vào học, bố mẹ cô bé rất hân hoan, nhưng Sarah thì đi ngủ sớm vì lại bị đau nửa đầu. David rất lo và gợi ý với vợ là họ nên dành chút thời gian bên nhau, có thể là lái xe ra ngoài thành phố và nghỉ cuối tuần ở Atlantic City.

“Cái gia đình này chưa có một ngày nghỉ nào với nhau hàng năm nay rồi, Ruth,” David nói.

“Em biết, anh yêu, nhưng giờ chưa phải lúc. Sarah còn có buổi tập bóng đá thêm giờ vào thứ bảy và một buổi ngâm thơ lớn vào chủ nhật.”

Khi Sarah học tiểu học, cô bé được bầu làm lớp trưởng và làm biên tập cho niên san của trường. Những hoạt động ngoại khóa, cùng với những buổi học nhạc và tập bóng đá khiến cô bé phải ở lại trường sau giờ học cho đến ít nhất là 5 giờ hằng ngày, đôi khi 7 đến 8 giờ tối Sarah mới về được nhà và lại bắt đầu học bài tiếp. Đó là lúc chứng đau nửa đầu ở cô bé xuất hiện, ít nhất một đến hai lần trong tháng.

Đầu những năm học trung học là khoảng thời gian điên rồ. Đơn xét tuyển đại học, bài thi SAT cuối, đi phỏng vấn tại hết trường này đến trường khác, tham gia hoạt động cộng đồng để viết vào hồ sơ, viết bài luận, vẫn đảm bảo việc học trên lớp, rồi thể thao, âm nhạc lấy đi mọi giây trong ngày của Sarah. David để ý thấy con mình sút cân và dường như hoàn toàn không có chút đời sống xã hội nào. Nhưng giây phút Sarah được tuyển thẳng vào Harvard, tất cả những hi sinh dường như đều xứng đáng. Hiệp ước đã được đền đáp. Ruth khóc vì sung sướng. Cuộc đời Sarah bé nhỏ của họ đã được định đoạt.

Đêm muộn hôm đó, David và Ruth ngồi trên chiếc ghế dài cũ cùng uống rượu chúc mừng và xem lại những bức ảnh chụp gia đình với nhau. Họ xem qua hàng tá những bức ảnh con gái mình với tất cả những vinh quang, cúp, giải thưởng. Đột nhiên David dừng lại và nhìn lên với vẻ mặt đau khổ.

“Gì thế, David?” Ruth hỏi.

“Anh vừa để ý đến một điều. nhìn vào những bức ảnh này đi, Ruth. Sarah thậm chí chỉ có cười không, có mỉm cười không, con bé nhìn có hạnh phúc không? Có sự vui vẻ nào trên mặt con bé bao giờ không? Không, nhìn nó trống rỗng, như thể nó còn không đứng ở đó”.

“Em biết lúc đó rất căng thẳng, David. Có sự căng thẳng trên mặt con bé và cả chúng ta nữa. Nhưng nó đã làm được. Nó đã vào được top các trường hàng đầu của cả nước. Giờ tất cả những gì chúng ta phải lo là Jonathan.”

Nhưng hóa ra nó không phải là vậy. Sau mùa hè thực tập ở một phòng thí nghiệm kỹ thuật di truyền địa phương, Sarah đóng gói sách và lên tàu ở Grand Cental rời khỏi nhà lần đầu tiên trong đời. Khoảng hơn một tháng, Ruth và David nhẹ nhõm chỉ tập trung vào Jonathan. Sarah đi, họ bắt đầu nhận ra rằng Jonathan có suy nghĩ của mình. Thằng bé từ chối tham gia đội bóng rổ trường trung học dù nó có chiều cao lý tưởng và huấn luyện viên đã cố chiêu mộ nó. Thằng bé cũng nói tất cả với bố mẹ những hoạt động vì cộng đồng, giúp đỡ người vô gia cư để thêm vào hồ sơ của nó chỉ khiến nó không thể đi chơi với bạn bè của mình.

“Nhìn này mẹ, con được điểm cao rồi đấy. Con đã dùng hết nảo của mình rồi, nên hãy cho con thời gian nghỉ ngơi. Con cần thời gian cho riêng mình chứ không muốn kết cục như Sarah?”

“Ý con là sao? Sarah đang học ở Harvard. Con nên giỏi như chị mình thì hơn.”

“Chắc rồi mẹ. Chị ấy còn không cả nặng đến 45 cân, và con thì không thể nhớ được lần cuối mình nghe thấy chị ấy cười là khi nào. Và hãy nghĩ đi mẹ, con cũng chẳng thể nhớ lần cuối con nghe thấy bất cứ ai trong gia đình này cười là khi nào. Tất cả những gì con nhớ về thời gian lớn lên trong cái gia đình này là học, học, học, làm việc, làm việc và làm việc, cố theo kịp cái lịch trình ngu ngốc mẹ đã đặt ra cho bọn con.”

Ruth gạt đi mối lo ngại của con trai, nhưng chỉ một tuần sau, có một cuộc gọi đường dài từ phòng y tế của đại học Harvard ở Cambridge. Lúc đó là 11 giờ đêm và giọng ở đầu dây bên kia khá nghiêm trọng.

“Bà Ginsberg?”

“Vâng.”

“Đây là bác sĩ Rubicon. Tôi xin lỗi vì phải làm phiền bà giờ này nhưng tôi thực sự cần nói chuyện với bà về con gái bà.”

Ruth phải ngồi xuống và chuyển điện thoại qua cho chồng mình. David ngồi im lặng nghe bác sĩ giải thích. Sáng sớm hôm đó bạn cùng phòng của Sarah đã phải mang cô đến đấy để xin giúp đỡ. Sarah đã phải chịu đựng những cơn đau nửa đầu liên tục trong suốt hai tuần gần đây, cô bé không ăn nổi và cũng không thể ngủ. “Cậu ấy nói là cậu ấy cảm thấy bị quá sức, khóc suốt và nói là không thể học nổi nữa.”

“Đây có thể là một dạng khủng hoảng của sinh viên năm nhất điển hình, ông Ginsberg, nhưng tôi khá lo ngại về khả năng bị trầm cảm và các vấn đề sức khỏe liên quan đến cô bé khi không ăn uống được gì lâu như vậy. Tôi muốn giữ cô bé lại vài ngày để đảm bảo ít nhất là cô bé uống được chút nước và ăn được chút gì đó.”

Ruth nghe mọi điều bác sĩ nói và đột ngột hỏi xen vào, “Nhưng nó không thể nghỉ học được, việc đó có thể hủy hoại cả học kỳ của con bé.”

David kinh hãi nhìn vợ. Bác sĩ đáp lại ngay, “Bà Ginsberg, có những thứ quan trọng hơn là học kỳ đại học. Sức khỏe và hạnh phúc tương lai của con gái bà mới là điều phải quan tâm và đó là ưu tiên của chúng ta.”

Có một sự im lặng chết người trong căn phòng sau khi David cúp máy. Anh liên tục bị ám ảnh bởi những bức ảnh vô hồn chụp con gái mình trong cả năm vừa qua. Còn Ruth thì lúc nào cũng văng vẳng bên tai câu nói của Jonathan.

“Con chẳng thể nhớ lần cuối con nghe thấy bất cứ ai trong gia đình này cười là khi nào.”

“Sao?” David hỏi. “Em nói gì vậy?”

“Jonathan đã nói thế với em tuần trước và nó đã đúng.”

Đêm đó, lần đầu tiên trong 18 năm, Ruth và David phải xem lại cái hiệp định lớn lao kia.

Một tuần sau, họ lái xe đến Cambridge cùng với Jonathan để đón Sarah, vừa được bác sĩ Rubicon theo dõi xong để ra ngoài ăn uống và đi xem phim. Khi họ tay trong tay về ký túc xá của con bé, Jonathan để ý thấy những hình trang trí da cam và đen với vô số bí đỏ khắp nơi.

“Halloween sắp đến rồi. Đi mua mặt nạ thôi.”

Nếu như là trước ngày hôm nay, Ruth và David sẽ coi thế là mất thời gian. Nhưng hôm nay thì khác. Họ gật đầu tán thành với nhau và theo Jonathan vào cửa hàng đồ hóa trang. Jonathan chọn đầu tiên – Người Dơi, vị anh hùng thời thơ ấu của cậu. David thì chọn làm Richard Nixon. Sau một hồi lựa chọn cẩn thận, Sarah chọn Cinderella. Rồi cả ba nhìn Ruth, tò mò không biết cô định làm gì.

Cuối cùng, sau một lúc tằng hắng, Ruth đã bắt đầu đi vòng quanh cửa hàng và chọn một chiếc mũi đỏ to và một bộ tóc giả sặc sỡ.

“Mẹ định thành gì?”

Ruth chầm chậm đeo cái mũi giả và đội bộ tóc giả điên rồ lên đầu rồi cười.

“Mẹ là một chú hề. Mẹ yêu các con nhiều lắm, và giờ mẹ biết phần quan trọng nhất mà mẹ phải làm là giúp cả nhà mình được cười vui. Con có nghĩ là đến lúc rồi không?

Đến lúc rồi. Họ đã vui vẻ và lần đầu tiên họ có thể nhớ là họ đã cùng nhau cười. Niềm vui lại đến với gia đình này lần nữa và Ruth thề là sẽ giữ mãi như thế.

Người mẹ đích thực học được gì từ câu chuyện này?

Ruth Ginsberg và chồng mình, David, đã rất chăm chỉ làm việc, và là cặp bố mẹ tận tụy yêu con vô cùng. Họ muốn con mình có nhiều trải nghiệm và cơ hội thành công hơn bố mẹ của họ đã từng cho họ. Thế nên không ngạc nhiên là họ đã hết mình, làm hẳn một hiệp ước yêu cầu những hy sinh khổng lồ và nó khiến họ phải từ bỏ nhiều niềm vui và thư giãn trong cuộc sống hàng ngày.

Tất nhiên, đứa con đầu của họ, Sarah đã hoàn thành giấc mơ và kỳ vọng ngông cuồng nhất của họ. Con bé không chỉ thành công mà còn xuất sắc ở mọi nhiệm vụ nó được giao. Nhưng rõ ràng là con bé đã phải trả cái giá rất cao. Bố mẹ nó đã không nhìn thấy điều đó, nhưng Jonathan đã luôn nhận ra chứng đau nữa đầu và sự vô cảm đang khiến cho cuộc sống của chị mình thêm khó khăn. Sarah đã được quan tâm và định hướng quá nhiều bởi bố mẹ và cô bé không hề biết mình thực sự là ai và không thể đương đầu với bất kỳ điều gì mà không có bố mẹ.

Phải đến khi Sarah rời khỏi nhà và tự mình chiến đấu để sinh tồn, Ruth mới nhận ra phạm vi của vai trò làm mẹ. Cô đã làm tốt theo nhiều phương diện. Con gái cô đã đi một con đường đúng đắn và sẽ có một sự nghiệp thành công. Nhưng Ruth cần cho con gái mình thứ gì đó khác và có thể thậm chí còn quan trọng hơn: niềm vui, ký ức về sự vui vẻ bên gia đình cùng với tiếng cười, ngớ ngẩn và yêu thương nhau. Cuối cùng thì với gia đình này, tình yêu phải được truyền qua tiếng cười nhiều hơn là công việc và những thành quả.

Người mẹ đích thực cần chú ý

Nhiều điều bọn trẻ nói với chúng ta.

Giả sử con bạn được hỏi: điều mà chúng thực sự muốn để thay đổi gia đình chúng là gì. Đó chính là câu hỏi dành cho 84 nghìn học sinh lớp sáu của tờ USA Weekend gần đây. Bạn nghĩ bọn trẻ nói gì là nhiều nhất?

Kết quả gần 2/3 bọn trẻ được khảo sát nói là chúng ước chúng có thể có nhiều thời gian bên bố mẹ hơn. Thực tế là hơn hai trên năm đứa trẻ cảm thấy thời gian bên mẹ chúng bị gấp gáp. Những gì bọn trẻ muốn không chỉ là nhiều thời gian hơn mà còn là thời gian thoải mái nữa. Kiểu thời gian bọn trẻ muốn nói tới ở đây chỉ đơn thuần là “thời gian vui vẻ”. Không kỳ vọng. Không áp lực. Không tập luyện. Chỉ thoải mái và vui vẻ.

Tám truyền thống gia đình phổ biến sẽ tạo nên những ký ức về gia đình vui vẻ

1. Nghĩ lễ buổi tối. Đọc truyện trước giờ đi ngủ; nhắc về những lúc vui nhất trong ngày; ôm và hôn chúc ngủ ngon.

2. Những cách chào và nói “Mẹ yêu con” đặc biệt. Chà mũi vào nhau như người Eskimo; có cách ôm riêng của gia đình

3. Ăn mừng thành công. Hãy treo một chiếc cờ ở cửa trước khi có gi đó đặc biệt đến với thành viên gia đình bạn; dùng những chiếc đĩa đẹp nhất cho bữa tối khi có thành viên nào trong gia đình bạn đã làm gì đó xứng đáng được công nhận.

4. Kỷ niệm sinh nhật. Mỗi thành viên trong gia đình sẽ chọn cho mình thực đơn cho ngày sinh nhật, chọn bánh ngọt, chọn nơi đi dã ngoại, và bài hát sẽ được dùng làm chuông báo thức ngày sinh nhật. Vài gia đình thậm chí còn treo áo của thành viên trong gia đình trên cán chổi để ở bãi cỏ trước cửa nhà để cho cả thế giới (hoặc ít nhất là hàng xóm của họ thôi) biết được đó là ngày đặc biệt của một người.

5. Thể thao và hoạt động ngoài trời. Đi câu cá vào ngày của Bố; những trò đùa vào ngày nói dối.

6. Những dự án tình nguyện vì cộng đồng. Làm thêm đồ ăn tặng người già neo đơn, bữa tối cho người lang thang cơ nhỡ, lên lịch mỗi tuần hoặc mỗi tháng một lần cả gia đình sẽ làm từ thiện ở một địa điểm nào đó.

7. Tận hưởng cuộc sống bên nhau. Trải khăn hoặc thảm ra sàn nhà, bật nhạc cả nhà cùng ưa thích, ăn sandwich đơn giản, mấy đồ ăn có thể bốc nhón, nước quả, bia ít cồn…không cần đi đâu xa, cả nhà vẫn có thể picnic tại gia cùng nhau như vậy.

8. Những trò chơi mỗi tối. Đưa ra hoặc để mọi người trong gia đình cùng gợi ý trò chơi cả nhà cùng chơi chung được như cờ tỷ phú, cá ngựa, đánh cờ vây, chơi game bóng đá,… và mỗi tuần mỗi thành viên sẽ được quyền chọn trò chơi cho cả nhà.

Nghiên cứu đã chứng mình rằng những nghi lễ buổi tối đơn giản sẽ củng cố cảm giác gắn kết với nhau của các thành viên trong gia đình thêm khoảng 20%. Hơn nữa, những truyền thống gia đình đó cũng giúp phát triển kỹ năng hòa nhập cộng đồng của đứa trẻ hơn. Vậy bạn định sẽ làm gì để lưu giữ những ký ức về khoảng thời gian bên gia đình trong con bạn?

Những truyền thống đơn giản người mẹ đích thực dùng để tạo dựng những ký ức về gì đình vui vẻ.

- Tổ chức một ngày – không – làm – gì – cả. Julie Kessel, chồng cô và hai cậu con trai ở Houston, Texas, có một nghi lễ gia đình đặc biệt mà không hề tốn kém: mỗi tháng một lần họ tổ chức một ngày – không – làm – gì – cả; trong ngày đó – họ hoàn toàn không làm gì cả. Thực ra thì hầu như là không. Họ có thể chơi trò chơi yêu thích, xem đoạn băng yêu thích của cả nhà, ăn món ăn vặt yêu thích. Bạn bè, điện thoại, những dự án đã lên lịch, bài tập về nhà, thậm chí là việc nhà cũng đều tạm hoãn hết. Tất cả những gì họ làm là quyết định đấy sẽ là ngày nào. Julie giải thích rằng “Chúng tôi có cả một ngày để gắn kết với nhau. Bọn trẻ thực sự thích nó vì chúng được quan tâm hoàn toàn mà không bị điều gì làm gián đoạn, cảm giác đó rất tuyệt.”

- Kỷ niệm bằng âm nhạc. Judy Baggott, mẹ của ba đứa trẻ ở Palm Springs, California, dùng những bài hát đặc biệt cho những dịp đặc biệt. Ví dụ như Bruce Springteen sẽ nhắc cả nhà đến ngày 4/7 bằng bài “Born in the USA” chẳng hạn. Những bài hát rộn ràng gợi nhắc đến Giáng sinh. Rồi dịp sinh nhật, sẽ là một bản nhạc của The Beatles, “Today is your Birthday…gonna have a good time” (Hôm nay là sinh nhật con… sẽ vui lắm đây..) Dù giờ bọn trẻ không còn sống ở nhà nữa, nhưng truyền thống vẫn được duy trì: mỗi thành viên trong gia đình vẫn thức dậy với giai điệu sinh nhật, chỉ là giờ chúng được phát qua điện thoại.

- Cải thiện buổi ăn gia đình. Catherine Ayala chồng cô và hai con gái ở Santa Rosa, California, đã bắt đầu một truyền thống gia đình khi con gái cô còn nhỏ; đó là bữa tối bên gia đình (càng thường xuyên càng tốt), nhưng có chút đặc biệt. “Một hôm nhà chúng tôi có khách,” bà mẹ giải thích, “và các cô con gái tôi nhìn thấy mọi thứ bài trí đẹp mắt, có nến và hoa trên bàn ăn rồi tự hỏi tại sao tôi không làm thế với chúng. Chúng đúng: tại sao tôi lại đối xử với bạn tôi tốt hơn với gia đình mình? Và từ lúc đó trở đi mọi việc đã khác: một đứa sắp bàn ăn với hoa và nến, một đứa đi bật nhạc và thấp nến. Mọi thứ đúng vào vị trí của mình rất nhanh và bầu không khí đó đã giúp chúng tôi tận hưởng được khoảng thời gian bên nhau.”

- Tái kết nối vào thời gian buổi tối. Jane Turner Micheals bắt đầu một thói quen gia đình với ba cô con gái tuổi vị thành niên của mình. Họ ăn tối cùng nhau sau đó mỗi người đi làm việc của mình. Đến chín rưỡi tối, cả nhà sẽ tập hợp lại với nhau ở phòng ăn để ăn đêm. “Chúng sẽ là của bạn trong hai mươi phút”, Jane giải thích. “Nó thực sự là một cách tuyệt vời để kết nối chúng tôi với nhau.” Sau đó mọi người sẽ chúc nhau ngủ ngon bằng: một nụ hôn, một cái ôm xoa lưng, khẳng định tình yêu của mình với những người còn lại và cuối cùng là lên giường ngủ (trong vài trường hợp là quay lại với bài tập về nhà).